Шабзэхуегъэхь

 Цыщышхуэ. Лэжьыгъэм, Iэщ гъэхъуным ехьэлIауэ адыгэхэм ирагъэкIуэкIыу щыта Iуэхугъуэщ. Цы­щышхуэ щащIыр мэлыр гъэмахуэ хъупIэхэм къра­хужа   нэужьт.
Цыщыр лъэпкъым хуэфI махуэ гуэрым ирагъэхьэлIэрти щIыхьэху ящIырт. Ар махуэ зыбжанэкIэ щекIуэкI щыIэт. Цыщым щхьэхуэу зыхуагъэхьэзырырт: махъсымэ чейкIэ ящIырт, Iэщышхуэ якIырт, шхын щIэщы­гъуэхэр яупщэфIырт. Цыщыр зэфIэкIа нэужь ефэ-ешэ ящIыжырт, абы хыхьэрт «цыщ шыгъажэкIэ» зэджэри, нэгъуэщI нэгузегъэужь Iуэхугъуэхэри.
 Чэрэчэ. Гуауэм, нэщхъеягъуэм ехьэлIауэ къагъэсэбэпу щыта псалъэщ. Бын, анэкъилъху имыIэу хэкIуэдэжа цIыхум къыщIэна мылъку, щIэин мыхьэнэ иIэщ.
 Чэтихьэж. Лэжьыгъэм, Iэщ гъэхъуным ехьэлIауэ адыгэхэм яIа хабзэщ. Гъэмахуэ хъупIэхэм къикIыжу мэл хъушэр чэтым кърахулIэжа нэужь, лэгъупэжьым махъ­сымэ яригъэщIырт, мэл иригъэукIырти адрей Iэщы­хъуэхэр къригъэблагъэрт икIи игъэхъуахъуэрт. А хабзэм «чэтихьэжкIэ» еджэрт.
 Чеяфэ. Пасэ зэманым адыгэхэр дзейуэ зэгухьэурэ Iуэху (псалъэм папщIэ, вэн, сэн, гъавэ Iухыжын, ­мэкъу еуэн, н.къ.) зэдащIэрт. Лэжьыгъэр яуха нэужь дзейм хэта псоми я унагъуэхэм махъсымэ ирагъэщIырти, чэ­зууэ абыхэм щефэхэрт, щешхэхэрт, щыхъуахъуэ­хэрт. ­Махъсымэр нэхъ мащIэ мыхъуу чейкIэ ягъэхьэзырт. Аращ апхуэдэ дауэдапщэм и цIэри къызытекIар.
 Чыбжьэ. Фызышэм деж лъэс хэгъэрейхэм къагъэсэбэпу щыта баш кIыхь, и щхьэм деж фIэгъэнапIэ иIэу. Фызышэ къэкIуа шухэм бэлэрыгъа къахэкIмэ, хэгъэрейхэм ящыщ гуэрхэм апхуэдэкIэ абы и пыIэр къыщхьэрихырт. ЧыбжьэкIэ шум къыщхьэраха пыIэр ар зы­хузэфIэкIам къыхуэнэрт. ПыIэр Iахыжыныр хабзэм къиубыдыртэкъым.
 Шабзэхуегъэхь. Зауэм ехьэлIауэ адыгэхэм ягъэза-щIэу щыта хабзэщ. Къуаншагъэ, лей къытрагъэхьэу къы­щIэкIауэ нэгъуэщI лъэпкъхэм зауэ щращIылIэнум деж, адыгэхэм апхуэдэхэм шабзэ хурагъэхьу щытащ. АбыкIэ адыгэхэр а лъэпкъым зэрезэуэнумкIэ хъыбар иригъащIэу арат. А хабзэм «шабзэхуегъэхькIэ» еджэу щытащ.
 ШэджагъуэтIыс. Лэжьыгъэм, жылагъуэ зэхэтыкIэм епха псалъэщ. Адыгэхэр гуп-гупурэ зэгъусэу вэуэ, сэуэ, мэкъу еуэу, нэгъуэщI лэжьыгъэхэри ягъэзащIэу щытащ. Лэжьыгъэр зэпагъэууэрэ зэгъусэуи загъэпсэхурт, шхэрт. Мис апхуэдэхэм ящыщ зым «шэджагъуэтIыскIэ» еджэрт.
 Шэрихьэт суд. Жылагъуэ зэхэтыкIэм хеймрэ мысэмрэ зэрызэхагъэкIыу щытам ехьэлIа терминщ.
Хэхауэ шэрихьэт суд адыгэхэм я деж щыIэу щы­такъым. Япэм щыгъуэ суд ящIэну хуиту къуажэ къэс лIищ щы­хахырт, ефэндыр яхэту. Ахэр пщIэ лей зы­хуащI, дуней и пIалъэ зыщIэ цIыху Iущхэт. Ахэрат адыгэ хабзэкIи, шэрихьэт хабзэкIи суд зыщIэр. Езы ­зэдауитIым къы­хахырт судыр зэрырагъэщIэну хаб­зэр. Iуэхур зэрызэ­хагъэкIымрэ тезыр зэрытралъ­хьэмрэ шэрихьэт хабзэмкIэ зэфIахмэ, абы «шэрихьэт судкIэ» еджэрт.
 Шэсыжыбжьэ. Адыгэ нысашэм, хьэгъуэлIыгъуэм, хьэщIэ гъэхьэщIэкIэм епха хабзэщ. ХьэщIэхэр щежьэжкIэ, ахэр гъуэгуанэ дахэ, узыншэ теувэжыну нэхъыжьыр мэхъуахъуэри, иужь дыдэу бжьэ зэдофэжхэр. Абы «шэсыжыбжьэкIэ» йоджэ.

Думэн Хьэсэн.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


15.05.2018
11.05.2018
10.05.2018
08.05.2018