Тхыдэ

Сталинград ихъумащ

 Нобэ, мазаем и 2-м, ди къэралым щагъэлъапIэ Дзэ щIыхьым и махуэр. 1943 гъэм апхуэдэ махуэм советыдзэхэм Сталинград и деж текIуэныгъэ къызэрымыкIуэ, Хэку зауэшхуэм и екIуэкIыкIэр зыхъуэжа, къыщахьауэ щытащ. 1942 гъэм и бадзэуэгъуэм и 17-м къыщыщIэдзауэ 1943 гъэм и мазаем и 2 пщIондэ екIуэкIа зэпэщIэувэныгъэм СССР-м и Командованэ Нэхъыщхьэм и унафэкIэ хэтауэ щытащ совет зауэлI 1000500-м нэс, Сталинград бийм щыхъумэныр я къалэну. Абыхэм къагъэсэбэпыну хуит хуащIат орудиеу 13541-рэ, танкыу 894-рэ, кхъухьлъатэу 1115-рэ.   

Мэздэгу адыгэхэр

Тэрч и сэмэгурабгъу Iуфэм къыщылъ щIыхэм адыгэхэр щопсэу Мэздэгу быдапIэр къызэрыунэхурэ. ЛIэщIыгъуитIым щIигъуауэ абыхэм я адэжь хабзэхэр яхъумэу къогъуэгурыкIуэ… 

Ди лъэпкъыцIэр и фIэщыгъэу

ЦIыхуфIхэми цIыху Iейхэми затхьэщI. Сабынращи, и мэмрэ и фэмрэ защумыгъэнщIурэ, пIэщIоухэри, уи Iэгур нэщIу къегъанэ. ИтIани, къабзагъэр цIыху зызыужьам и гъащIэм къыпхухэмыхыжын Iыхьэу хэтщ. Псым укъыфIэкIмэ, сабыным хуэдэу куэдрэ дызыхуэзэ «ныбжьэгъуи» диIэ къыщIэкIынкъым. 
  ЦIыху къызэрыгуэкIыр сабыным зитхьэщIыху еIусэмэ, сабыныщIыр абы зэи пэIэщIэ хъуркъым. Нобэ дызытепсэлъыхьынур Ливие къэралым и къалащхьэ Триполи щыпсэу адыгэ сабыныщI унагъуэщ. Ебгъуанэ ныбжь лъэхъэнэм нэсауэ, мыбыхэм къыщIагъэкI езыхэм я унэцIэр зезыхьэ «Шэркэс» сабыныр. 

Тхыдэм щыщ

Мамлюкхэм ятеухуауэ хъыбар гъэщIэгъуэнхэр дэ къыщыдогъуэтыж Мысырым щыщ тхыдэтх икIи бзэ щIэныгъэ­хэм елэжьа Амин аль-Хьэули деж. Абы и тхылъ «Нилрэ Индылрэ я зэпыщIэныгъэхэм» (КъуэкIыпIэ литературэм и тхылъ тедзапIэ, Мэзкуу, 1962) дыкъыщоджэ: «Мысыр сулътIанхэм мамлюк минхэр яIащ», икIи абыхэм я бжы­гъэм ­­зэпымыууэ хэхъуэрт, сыту жыпIэмэ «мамлюк зылъэкI­хэм я Iыхьлы­хэм­рэ я гъунэгъухэмрэ зрашалIэрт, зэраху­зэ­фIэкI­кIэ къулы­къу­шхуэ къаубыдынымкIэ абыхэм ядэIэ­пыкъурт».

Iэпхъуэшапхъуэр пасэми щыIащ

Италием и къалащхьэм дэт кхъэлъахэжь зыбжанэу I-III лIэщIыгъуэхэм къагъэунэхуахэм, щIытI лэжьыгъэхэр щыщрагъэкIуэкIым, археологхэм хьэдэ къупщхьэу 105-рэ къыщIагъуэтэжащ. ЩIэныгъэлIхэм зэрыхуагъэфащэмкIэ, абыхэм ящыщу 8-р зейуэ щытар нэгъуэщI хэгъэгухэм къиIэпхъукIащ.
ЩIым щIэлъу къагъуэта хьэдэ къупщхьэхэм цIыхубзым ейуэ яхэлъар зы закъуэщ. Псом нэхъапэуи а Iуэхугъуэращ къэхутакIуэхэр езыгъэгупсысар, хьэдэ къупщхьэхэр зейуэ щытахэр лэжьыгъэ IуэхукIэ мы щIыпIэм къихьауэ зэрыщытам. 

Адыгэ кхъуафэхэри хым щызекIуэрт

Хы Iуфэр лъахэ тхуэхъуауэ, ижь-ижьыж лъандэрэ тхыдэм къыпхыкIахэм дащыщщ адыгэ-убых-абазэ лъэпкъ зэрыбынри. 
Адыгэхэр къэтщтэнщи, хыр зекIуапIэ яхуэмыхъункIэ Iэмал яIакъым - абы щыхьэт тохъуэ лIэщIыгъуэхэр къызэзынэкIа тхыгъэжьхэри. ДыкъызытехъукIахэр, кхъуафэкIэ техьэурэ, хым адрыщIкIэ щыпсэу лъэпкъыжьхэм я дежи нэсырт. 

Мейкъуапэ щэнхабзэм и къэгъэшыпIэхэм

Старостин Сергей и цIэр къипIуэмэ, уи нэгум къыщIохьэ лъабжьэшхуэ зиIэ, «зэгъэпщэныгъэ лингвистикэ» жыхуаIэ щIэныгъэр. Абы и гуэшыкIэмкIэ абхъаз-адыгэбзэр «Сино-кавказыбзэхэр» жыхуаIэ унагъуэшхуэм хохьэ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, абхъазхэмрэ адыгэхэмрэ зэдай пасэрей бзэжьыр зыгуэркIэ китаибзэми, уеблэмэ Америкэм щыпсэу индеецхэм я бзэми гуохьэ. Абы иджыри «дене-кавказыбзэ» цIэри зэрехьэ. 

ЩIэныгъэм зи насыпыр щIэзыта

Илъэс блэкIам, дыгъэгъазэм и 24-м щIэныгъэрылажьэ цIэрыIуэ Нало Евгение Жамырзэ и пхъур илъэси 105-рэ ирикъуащ.

ЛIыгъэрэ хахуагъэрэ яхэлъу

 Нэмыцэ фашист зэрыпхъуакIуэхэр Сталинград и деж щыхагъэщIа иужь, ди дзэхэм IэмалыфIхэр къахукъуэкIащ Кавказ Ищхъэрэм щебгъэрыкIуэну. Ди щIыналъэм и дежкIэ лъэхъэнэ хьэлъэу щыта а зэманым теухуащ Зауэм, лэжьыгъэм, IэщэкIэ ЗэщIэузэда Къарухэм, хабзэхъумэ IэнатIэхэм я ветеранхэм (пенсионерхэм) я республикэ советым и президиумым, УФ-м и Журналистхэм я союзым хэт Пщыбий СулътIан и тхыгъэр. 

Илъэс минхэм я кIыхьагъкIэ

1699 гъэм дыгъэгъазэм икIэ­хэм, Петр Езанэм и унафэкIэ, Урысейр Юлиан махуэгъэпсым хуэкIуащ. Сыт, атIэ, ар зищIысыр? А упщIэм жэуап еттын ипэ ­къихуэу, махуэгъэпсым и тхыдэм дриплъэнщ.

Страницы

Подписка на RSS - Тхыдэ