Хъуэжэ и хъыбархэр щIэщыгъуэщ, щIагъыбзэкIэ гъэпсащ, гушыIи гупсыси щызэщIэлъщ. Iуэхугъуэ куэдым хэкIыпIэ къызэрымыкIуэхэр къыхуэзыгъуэт хъуэжэ псэлъэгъу къыхуэхъухэм яжриIэмрэ зэрадекIуэкIымрэ укъагъэуIэбжьу гъэщIэгъуэнщ. Хъыбархэм темызашэу къоджэ балигъхэри сабийхэри. Къеджэм и закъуэкъым, Хъуэжэ и хъыбархэм ирогушыIэ гуп зэхэтIысхьамэ, «Хъуэжэ и жыIауэ» жыIэкIэр дыщIагъуурэ, Iуэхугъуэ щхьэхуэхэм топсэлъыхь. ЩIагъыбзэкIэ пIаскIуэ хъыбархэм ящыщщ зыбжанэ дыкъевгъаджэ.
НАФIЭДЗ Данэ.
Хъуэжэ къуажэ гъунэгъум зэрыщыхьэщIар
Хъуэжэ Iуэху иIэу къуажэ гъунэгъум кIуэрт. Ар здэкIуэ къуажэм щынэсам, пшапэр зэхэуат. ЗытекIухьа Iуэхур щызэфIэкIым, Хъуэжэ мурад ещI хамэ къуажэм нэху къыщекIыну. ЗдэкIуэну унагъуэр къыхухэмыхыу здэщытым, абы лIыжь гуэр къыбгъэдыхьащ. Хъуэжэ и Iуэху зытетыр лIыжьым щыжриIэм, я деж ирегъэблагъэ. ЛIыжьым ар хьэщIэщым щIишэри, езыр къыщIэкIыжащ. Хъуэжэ ягъэшхэным куэдрэ пэплъэу щыса нэужь, зэрамыгъэшхэнур къыщыгурыIуэм, зигъэпсчэуIуу щIидзащ. Абы и псчэ макъыр щызэхихым, лIыжьыр къыщIыхьащ.
- Уа, ди адэ, сышха нэужь, дэнэ дей сыздэгъуэлъынур? - еупщIащ абы Хъуэжэ.
КъахуэгъэпцIакъым
Хъуэжэ и сабиигъуэт. Махуэ гуэрым ар унэм щIэлъэдэжри, и анэм кIэрыхъыжьащ: «Фо къызэт», - жери. Анэр я гъунэгъу фыз къыщIыхьам еуэршэрылIэрти, сабийр зыкIэригъэкIын папщIэ, къыжриIащ: «А уи напэ фIейр тхьэщIи уэстынщ». Хъуэжэ псынщIэу унэм къыщIэжри, и напэр итхьэщIащ. ЩIэлъэдэжри, аргуэру и анэм фо щхьэкIэ елъэIуу кIэрыхъыжьэжащ. Зэ елъэIуащ, тIэу елъэIуащ, ещанэуи елъэIуащ. АрщхьэкIэ, зэхимых нэпцI зищIауэ, анэр гъунэгъу фызым зэреуэршэрылIэт. Щымыхъужым, Хъуэжэ щIэкIщ, и напэр зэрыщыту ятIэкIэ зэщIицIалэри щIыхьэжащ. ЩIыхьэжри, анэм и пащхьэм къит шэнт щхьэгуэм тетIысхьащ.Ар къыщилъагъум, анэр къэуIэбжьащ: «Ан-на, сыт мы уи напэм епщIар»? «Ехьей, ухуей хъунт уэ, жиIащ Хъуэжэ, - си напэри къабзэу, уи фоми уемыIусэу щыбгъэтыну»!
Хъуэжэ фыз къишэну зегъэхьэзыр
Хъуэжэ зы пщэдджыжь гуэрым жьыуэ къэтэджауэ унэлъащlэр псори зригъэдзэкlырт: блыным фlэлъ алэрыбгъур зэригъэдзэкlри фlидзэжащ, гъуэлъыпlэри, lэнэри, шэнтхэри я лъакъуэхэр дэгъэзеяуэ игъэуващ. Ар щилъагъум и анэм къэуlэбжьауэ жиlащ:
- Ана, Хъуэжэ, сыт пщlэр, делэ ухъуа?
- Хьэуэ, си анэ, делэ сыхъуауэ аракъым, ныщхьэбэ нысэ къыпхуэсшэнущи, абы зыхузогъэхьэзыр.
- Ана, нысэ къысхуэпшэнумэ хьэпшыпхэр зэгъэдзэкlауэ, дэгъэзеяуэ, къегъэзыхауэ гъэувын хуей тlэ?! - кlиящ и анэр.
- А къасшэм псори къызэригъэдзэкlынущи, абы щыгъуэ тэмэму псори я пlэм иувэжынщ, - жиlэри Хъуэжэ щlэкlащ.
Хъуэжэ и шыдыкIэщ
Зэгуэрым Хъуэжэ и шыдыжьыр япэ иту мэзым къыздикIыжым, и нэIуасэ гуэр къыхуэзэри къеупщIащ:
- Дэнэ укъикIыжрэ, Хъуэжэ? - жиIэри.
- Си шыдыжьыр мэзым схури и кIэр щыпызупщIауэ къызохуж! - жриIащ абы Хъуэжэ.
- Iэу, мэзым нэс абы щхьэкIэ умыхуу, уи пщIантIэ щыпыбупщIыжамэ хъунутэкъэ? - игъэщIэгъуащ адрейм.
- УгъэщIэгъуэнщ уэ. ПщIантIэм щыпызупщIыну сыхуежьатэмэ, хьэблэр къызэхуэсынти, хэт «кIэщIу пыбоупщI», хэти «кIыхьу къыбогъанэ» жаIэурэ сагъэбэмпIэнут. А бэлыхь псом сыхэмыту мэзым схури сызэрегуакIуэу пызупщIауэ къызохуж, - жиIэри Хъуэжэ къежьэжащ.
«СызэрегуакIуэу сщIащ» жыхуиIэщ
Индрис махуэ гуэрым Хъуэжэ деж къыщIыхьащ:
- Уа, Хъуэжэ, си ныбэр схуэбгъэхъужтэмэ… Дыгъуасэ кIапэ мывэрэ пхъэщхьэмыщхьэ цIынэрэ сшхати, ныбэ уз сищIауэ нэху щыху сигъэжеякъым, хущхъуэ гуэр уимыIэу пIэрэ? - жиIэри.
Хъуэжэ нэмэз щыгъэр къищтэри, зыгуэрхэр щэхуу къибжурэ, Индрис и щхьэм епщэу щIидзащ.
- Зи узыгъуэ кIуэдын Хъуэжэ, си щхьэм лажьэ иIэкъым, си ныбэращ узэпщэнур, - жеIэ зи ныбэ къыхэлъадэ Индрис.
- Сызэпщэр сэ сощIэр. Ныбэм сыт и лажьэ, лажьэ зиIэр зэдэпшх хъунумрэ мыхъунумрэ зэхэзымыгъэкIыфар арщ. Щхьэр хъужмэ, ныбэр узыжынкъым, - жиIащ Хъуэжэ.
Узытет къудамэр помыупщI
Еуэри жеIэ, Хъуэжэ пхъэ къихьыну мэзым кIyaт. КIуати, зы жыгышхуэ дэкIуеяуэ езыр зытет Iэдэмашэ дыдэр пиупщIыжырт, къудамэм и пщэдыкъ дыдэм иригъэпщауэ. Арати, гъуэгурыкIуэ гуэр къыблэкI пэтрэ абы гу къылъитэри къыжриIащ:
- Узытет къудамэр помыупщI: ар къыщыгуэхукIэ уэри укъыдехуэхынущ, - жиIэри.
- Тхьэгурымагъуэ умыхъуамэ, уи гъуэгу тет! - жиIэри едэIуакъым Хъуэжэр.
Хъуэжэ гъуэгурыкIуэм емыдаIуэу къудамэр пиупщIри, къудамэм и гъусэу езыри къехуэхащ. «Iay, уэлэхьэ, мы гъуэгурыкIуэр сэ си гугъам щыщымыIэ, мыбы къэхъунур ещIэм!» - жиIэри кIэлъыщIэпхъуащ. ЩIэпхъуэри къыпэуващ:
- Алыхьым и нэфIыр зыщыхуа, жыпIа дыдэр къысщыщIащ, - жи. - Уэ къэхъунур уощIэ: сыщылIэну махуэр къызжеIэ!
- Сэ сытхьэкъым, сытхьэгурымагъуэкъым, уэ ущылIэнур сэ сыткIэ сщIэрэ! - жери гъуэгурыкIуэм зытригъыхьэркъым.
- Хьэуэ, - жи Хъуэжэми, - уэ а жыгым сыкъызэрехуэхынур къыщыпщIакIэ, утхьэгурымагъуэщ, сыщылIэнур къызжеIэ!
Хъуэжэ тхьэщишэти, гъуэгурыкIуэм и щхьэр иригъэужэгъури къыжьэдишащ:
- Уи шыдым пхъэр къытеплъхьэу укъежьэжа нэужь, щэ пырхъынущи, мис а ещанэм деж улIэнущ, - къыжриIэри, абыкIэ IэщIэкIщ аби, ежьэжащ.
Хъуэжэ и шыдым и хьэлъэр ирикъуа нэужь къежьэжри, къыздэкIуэжым, шыдыр пырхъащ.
- Еууей, пырхъитIщ къысхуэнэжар, - жи Хъуэжэ.
Зы дэкIыпIэ гуэрым къэсыжауэ шыдыр аргуэру мэпырхъ.
- Еууей, пырхъ закъуэщ къысхуэнэжар, - жи Хъуэжэ.
Щыгум къытохьэри шыдыр ещанэу мэпырхъ.
- Еууей, сыту сыгъащIэ кIэщI мыгъуэт! - жеIэри Хъуэжэ шыдым зыкърегъэхуэх. Шыдри къоувыIэ, гъуэгунапщIэ удзыр ихъуу мэувыж.
Сэ сыщIэзылъхьэжын мыбы къэкIуэну къыщIэмыкIын, жеIэри, Хъуэжэ мащэ къетI аби, йогъуэлъхьэж. «Сэ сриIэжкъым иджыи, си фызыр хэту пIэрэ зыдэкIуэжынур?» - жери, абы егупсысурэ жэщ мэхъу аби, дыгъужьхэр къожьэри Хъуэжэ и шыдыр яшх. Аракъэ зи щхьэ щымыIэм и шыдыр хьэм ешх жыхуаIэр жиIэурэ, ирегъэшх.
Нэху мэщри, жылэр Хъуэжэ и лъыхъуакIуэ къожьэ. Мащэм къыщхьэщыхьэмэ - Хъуэжэм и нэр къицIуукIыу илъщ.
- Мыбы щхьэ уилъ, Хъуэжэ?
- СылIащи, силъщ, щIыр къыстезытхъуэжын сымыгъуэту.
- НтIэ, улIамэ, щхьэ упсалъэрэ?
- А зиунагъуэрэ, къоупщIым жэуап йомытыжыныр гуэныхьщ!
- НэкIуэж!
- Хьэуэ: кхъэм къахьа яхьыжрэ!
Гупым ягъэзэжри Хъуэжэм и фызым жраIэжащ псори. Фызыр къыщIопхъуэри къожэ и лIым деж;
- Сытыр къыпщыущI, Хъуэжэ? - жери.
- СылIауэ аращ.
- НтIэ, улIамэ, а уи щыгъын тIэкIури щхьэ здэпхьрэ хьэдрыхэм?
Хъуэжэ зетIэщIри и щыгъыныр фызым къретыж. Фызым Шыпсыранэ жэпкъыхъу къреч аби, къехьри и лIыр игъажьэу щIедзэ. УэуитIыр къыхуэкIуауэ Хъуэжэ мащэм къоцIэфт, фызри зыхуеиххэрати, иужь къоувэр аби, къыщIэрыхьэм къигъажьэурэ къехуж.
