ЦIыху зэпIэзэрыт

Блий Станислав и ныбжьыр илъэс 75-рэ ирокъу

Мэкъумэш щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Урысей Федерацэм ­мэкъумэш IэнатIэхэмкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Блий Станислав ­Григорий и къуэм и ныбжьыр илъэс 75-рэ зэрырикъур ТекIуэныгъэ Иным и махуэм егъэлъапIэри, ди гуапэу дохъуэхъу, узыншагъэ быдэрэ гукъы­дэжрэ иIэну, бын гуфIэгъуэ щымыщIэну, и псэм хэлъым химы­хыну фIыуэ илъагъу Блий лъэпкъым  и жьантIэм куэдрэ дэсыну. 

Станислав 1951 гъэм накъыгъэм и 9-м Лэскэн районым хыхьэ Урыху жы­лэм дэс интеллигент унагъуэм къыщалъхуащ. Курыт еджапIэр абы къыщиухащ, фIыуэ еджащ. Сыт хуэдэ ехъу­лIэныгъэ иIами, и сабиигъуэм къыще­жьауэ къелъытэ абы. Хэлъым я нэ­хъыфIыр, псалъэм и хьэтыркIэ лэ­жьыгъэ IэнатIэм гугъу зыщебгъэхьын, зыгуэр пщIэн ипэ куууэ угупсысэн, гугъу­ехьу къыппэщIэхуэр къызэбнэ­кIыурэ зэпымыууэ ипэкIэ убэкъуэн зэрыхуей гупсысэхэр щIалэ цIыкIум къыхалъхьащ и адэ-анэмрэ и егъэджа­кIуэхэмрэ. Иджыри школым щIэсу ­Станислав и гум ирилъхьат и гъащIэр щIым телэжьэным ирипхыну, агроном хъуну. А псалъэм абы и дежкIэ мы­хьэнэшхуэ иIэт, щIым ар зэрыхущытыр гъащIэм къыпызыщэ, цIыхухэм я псэу­кIэр езыгъэфIакIуэ гуэрут. «Си IэщIагъэм и фIыгъэкIэ цIыхухэм сэбэп са­хуэхъуфащ, аращ щIэныгъэм куууэ сы­зэ­рыхэпщIар зи фIыщIэри», - жеIэ Блийм.
Абы щыгъуэ щыIа къуажэхэр иджы­рейхэм къащхьэщыкIырт, цIыхухэр нэхъ къызэрыгуэкIт, сабийхэр зэгъусэу ялъасэрт. Зыри къуатынутэкъым уэрамым дэт сабийр зрашалIэу ягу щIеб­гъар жраIэн, и адэ-анэм ар хуаIуэхун щхьэкIэ. «Абы щыгъуэщ гъащIэм и ­лъапIэныгъэ нэхъыщхьэхэр къыщыдгурыIуар, цIыхухэр фIыуэ тлъагъуу, ­дыкъэзыухъуреихьхэм я Iуэху дэкIын ­папщIэ тхузэфIэкI тщIэуэ зыщедгъэсар, - жеIэ Станислав. - Нэхъыщхьэращи, пэжымрэ пцIымрэ, захуагъэмрэ фэры­щIыгъэмрэ зэхэтцIыхукI хъуащ. Хьэкъыу спхыкIари зыщ: япэ дыдэу уи ­щхьэращ пэжу узыхущытыпхъэр. Си ­гъащIэ псом абы сыхущIэкъуащ, абыкIи си благъэ-Iыхьлыхэр, си адэ-анэр псэуху згъэгуфIащ. ЕмыкIур, укIытэр, напэр зищIысыр ящIэу ди бынхэр къэдгъэтэджащ си щхьэгъусэ Иринэрэ сэрэ. Дэ дызыщIапIыкIар лъэпкъ хабзэмрэ ­щэнхабзэмрэти, ахэр ди щIэблэм зэрахэтлъхьэнум яужь дитащ, къыдэхъулIамэ ди насыпщ». 
1973 гъэм Станислав къиухащ КъБКъУ-м агрономиемкIэ и къудамэр икIи КъБАССР-м Мэкъумэш IуэхухэмкIэ и министерствэм шылэ хьэпIацIэм елэжьынымкIэ и къудамэм ягъэкIуащ. Ар щIэдзапIэ хуэхъуащ Станислав и ­гуащIэм. Абы икIри, Блийр агроном къэрал инспектору кIуащ РСФСР-м ГъэтIылъыгъэхэр гъэхьэзырынымкIэ и министерствэм мэкъумэшхэкIхэр къэ­щэхунымрэ абыхэм я фIагъыр къэп­щытэнымкIэ КъБАССР-м щиIэ и къэрал инспекцэм. Щхьэмыжыр зыхуей хуэзэу гъэгъущыным, гъэтIылъыным, апхуэдэуи мэкъумэш IэнатIэм, щIа­кхъуэм елэжь IуэхущIапIэхэм я лэ­жьакIуэхэмрэ и унафэщIхэмрэ нэхъы­фIу къэпцIыхунымкIэ дерсышхуэт а ­къулыкъури. Мэкъумэш IэнатIэм, щIа­кхъуэр къызыхащIыкIхэр къэгъэкIы­ным, джыным илъэс щэщIрэ тхум ­щIигъу тыхь хуищIащ Блий Станислав. 2007 гъэм къыщыщIэдзауэ ар и уна­фэщIу щытащ УФ-м Мэкъумэш IэнатIэхэмкIэ и министерствэм КъБР-м щиIэ «Россельхозцентр» къэрал IуэхущIапIэм, къэ­кIыгъэхэр хъумэнымрэ жылэ гъэ­хьэ­зырынымрэ зи лэжьыгъэр тегъэ­щIам. Ар къызэзыгъэпэщар, абы и лэжьыгъэр зэтезыгъэувар Блийрат. Абы и псалъэ щIэдэIуу, и жэрдэмхэр къыдаIыгъыу, и унафэщIхэми езым и жыIэм щIэтхэми пщIэ къыхуащIу апхуэдащ. Абы и щы­хьэтщ мы IэнатIэм и урысей коллегием Станислав куэдрэ зэрыхэтар. «Рос­сельхозцентр» IуэхущIапIэу къэралым итым я бжыгъэр пщIейм зэ­ры­щхьэдэ­хыр къэплъытэмэ, гурыIуэгъуэ пщохъу ди хэкуэгъум пщIэуэ иIар.
Ди щIыналъэми гъунэгъу республикэхэми фIыуэ къыщацIыху Станислав, пщIэ къыщыхуащI. Мэкъумэш IэнатIэм и къызэгъэпэщакIуэ Iэзэущ, зи лэжьыгъэ купщIафIэм щIэныгъэлI ирихъуа цIыху гуащIафIэущ ар къызэращIэр. «Iуэхугъуэ куэд къызгуригъэIуащ сэ аг­роном IэщIагъэм, цIыхухэм щIакхъуэ IэфI къызыхащIыкI хьэцэпэцэ къахуэбгъэкIыным къыпэкIуэ гурыфIыгъуэри абы хэтыжу», - жеIэ Станислав. 
Къэбэрдей-Балъкъэрым зи IэщIагъэмрэ щIэныгъэмрэ къыщалъытэ цIыхущ Станислав. Республикэм къэ­кIы­гъэхэр зэрыщызэрахьэм, губгъуэхэм я щытыкIэм, мэкъумэш къэзыгъэкIхэр зыхуэфI-зыхуэныкъуэхэм фIыуэ щы­гъуазэщ ар. «Россельхозцентр»-м и уна­фэщIу щыщыта илъэсхэм, а IуэхущIапIэр зыдэмыIэпыкъуа мэкъумэш фермэ щыIэу къыщIэкIынкъым. Псом хуэ­мыдэжу иужьрей илъэсхэм: узыфэ зэмылIэужьыгъуэхэр къежьат, абы ебэ­ныным текIуэдэну ахъшэр мэкъумэш IуэхущIапIэхэм къаймэщIэкIырт. И Iэр къызыпекIуэкI цIыхухэм яхуищIэну, ­мэкъумэшым зригъэужьыну, и щIэныгъэ къэхутэныгъэхэр лэжьыгъэм къыщигъэсэбэпыну Iэмал къызэрыритыр арат къулыкъу иIыгъыныр Станислав и дежкIэ щIэлъапIэр. Къарууи зэфIэ­-кIыуи иIэр зрихьэлIэу зыпэрыт Iуэхум зыгуэр къыхэIэбэну фIэфIтэкъым Станислав. Шэч къытрихьэркъым абы лэ­жьыгъэр зэрилъахъэм, зыхуэбгъэувыжа къалэнхэр зэрыпфIызэхигъэзэ­ры­хьым. 
И щхьэкIэ зэрыщыжытIащи, Сталис­лав щIэныгъэлIщ. И кандидат, иужькIэ доктор диссертацэхэр щыпхигъэкIым ар яIущIащ ди къэралым и щIэныгъэлI куэдым, дэтхэнэми зы фIы гуэр ди­лъагъуу, а фIыр къыпихрэ и тхыгъэ-лэжьыгъэхэм къыщигъэсэбэпу къе­кIуэ­кIащ. Сталислав зэи щыгъупщэркъым щIэныгъэ гъуэгум лъагъуэ щыхупхы­зыша, КъБКъУ-м и ректору щыта КIэ­рэф Къамболэт. Аращ мэкъумэш фа­культетыр къэзыух Блийр щIэныгъэ къэхутэныгъэхэм дезыгъэхьэхар, абы гухэхъуэгъуэ куэд къызэрыпкърыкIыр хьэкъ къыщызыщIар. Диссертацэ лэ­жьыгъэр пхигъэкIынымкIэ и чэнджэ­щэгъуу щыта къудейкъым КIэрэфыр, нэхъыфI дыдэ зэрыхъунум хуэдэу фIэкIа Iуэху пщIэ зэрымыхъунур къы­хуигъэуващи, нобэр къыздэсым абы тетщ. Станислав и къалэмыпэм къы­щIэкIащ зыпэрыт IэнатIэм теухуа щIэныгъэ тхыгъэ, монографие куэд. Зыкъом щIауэ мэкъумэш еджапIэ нэхъыщхьэ зыбжанэм ядолажьэ, диссертационнэ ­советхэм, къэпщытакIуэ комиссэхэм хэтщ. 
Блий Станислав и зэфIэкIхэм къэрал гулъытэ ямыгъуэтуи къэнакъым. УФ-м и Къэрал Думэм и ЩIыхь, къэралым и Правительствэм и ФIыщIэ тхылъхэр къыхуагъэфэщащ. Урысейм и мэкъу­мэш IэнатIэм зегъэужьыным зэры­хэ­лIыфIыхьам папщIэ абы къратащ УФ-м Мэкъумэш IуэхумкIэ и министерствэм и дыщэ медалыр. ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академием хэтщ, Дуней­псо промышленнэ академием (Москва къалэ) щIыхь зиIэ и профессорщ. 1984 гъэм ар СССР-м и ВДНХ-м ирагъэблагъэри, дыжьын медаль абы къы­щратауэ щытащ.
Илъэс 75-рэ хъу гъуэгуанэр цIыкIукъым, илъэгъуамрэ зыпхыкIамрэ теп­щIыхьмэ. ИкIи инкъым хузэфIэкIынум, дяпэкIи ищIэну и мурадхэм ущыгъуа­зэмэ. Дауэ щытми, Станислав зыху­щIегъуэж гуэр ищIауэ къыхуэщIэжыркъым. И гуапэу къыхегъэщ пщIэрэ щIыхь­рэ зиIэ цIыху куэдым зэраIущIар, ахэр зэригъэныбжьэгъуар, нобэми пэ-жу къыбгъэдэтхэр зэрымымащIэр. Абы­хэм ящыщ зыщ «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэу щыта, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и вице-президент, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд.
- Станислав куэд щIауэ соцIыху сэ, зэрысщIэри цIыху зэпIэзэрытущ, ныбжьэгъу зыгъэпэжыф цIыхуущ. ИгукIи и псэкIи хуиту дунейм тетщ, и унэ уригъэблагъэу пщIэ къыпхуищIыну, уигъэхьэщIэну ифIэфI дыдэщ. Хуабжьу гу къабзэщ, и Iэгу и Iэнэщ зыхужаIэм ­хуэ­дэщ. Мэкъумэшым епха IуэхущIапIэ и пщэ дэлъу щытащи, щытхъу пылъу зэрихьащ, къыдэлажьэу щытахэм ­но­бэр къыздэсым жаIэж ар и къалэн-хэм зэрыхуэпэжар. Игу илъ псор къе­хъулIэну си гуапэщ Станислав, и мурадхэр Тхьэм къыхузэпищэ, - жеIэ Му­хьэ­мэд. 
НасыпыфIэу зэдэпсэуащ Станис­лав­рэ и щхьэгъусэ Иринэрэ (ди жагъуэ зэрыхъунщи, дунейм ехыжащ). Абыхэм зыхуей хуэзэу зэдапIащ, гъащIэм лъэ быдэкIэ хагъэуващ я бынхэр. И къуэ ­Марати, ипхъу Алли экономикэ щIэныгъэхэмкIэ кандидатщ, пщIэ зыхуащI IэщIагъэлIхэщ. Абыхэмрэ и къуэрылъху-пхъурылъхухэмрэ и дунейр хуагъэдахэ. ЖыпIэнурамэ, и гъащIэр щызщ Станислав, къехъулIар куэдщ, ­гуфIэгъуэ щыщIэркъыми, дяпэкIи узын­шэу псэуну ди гуапэщ.