Гузэвэгъуэшхуэм дунейр къезыгъэлахэр

1986 гъэм мэлыжьыхьым и 26-м къэхъуа гузэвэгъуэм дунейр хуабжьу ихъуэжати, гъащIэр лъэхъэнитIу игуэша хуэ­дэт: «ипэкIэрэ» «иужь­кIэрэ». Чернобыль атом электростанцыр къыщыуам цIыхум и тхы­дэм нэхъ къэхъукъащIэ гузэвэгъуэ имыIауэ къалъытат - мин бжыгъэхэр абы ихьат.
Илъэс 40 дэкIыжащ лъан­дэрэ. Гузэвэгъуэм и лъэу­жьыр гъэкIуэдыжыным, я узыншагъи гъащIи емыблэжу, лIыгъэ яхэлъу хэтахэм фIыщIэ хуа­щIы­ну, къахэмытыжхэр ягу къа­гъэкIыжыну дыгъуасэ цIы­ху­хэр зэхыхьат, КъБР-м и Дзэ комиссариатым и гупэм къит жыг ха­дэм деж пэкIу щрагъэ­кIуэкIыну.
Къызэхуэсахэм дыуэ яригъэщIащ КъБР-м и мус­лъымэнхэм я дин IуэхущIапIэм и унафэщIым и къуэдзэ Мисиров Хъызыр Урыс члисэм и Пятигорск, Черкесск епархием и Налшык округым и дин лэ­жьа­кIуэ Осипов Константини тхьэ яхуе­лъэIуащ. ДакъикъэкIэ яхуэщыгъуащ АЭС-м къыщыхъуа насыпыншагъэм хэкIуэдахэмрэ абы и лъэужьыр зыгъэ­кIуэдыжахэм ящыщу къахэ­мытыжхэмрэ. 
КъБР-м лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмкIэ и министрым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Гергоков Джамболэт къыхигъэщащащ илъэс 40 дэкIа иужькIи техноген гузэвэгъуэм и инагъыу щытам иджыри узэригъэгупсысэр. «Зи узыншагъэ емыб­лэжу а Iуэхум хэтахэм нобэ ди щхьэр яхудогъэщхъ, - жиIащ Гергоковыр къыщыпсалъэм. - Гузэвэгъуэм зэригъэубыдат дохутырхэри, дзэ ­инженерхэри, мафIэсгъэун­кIыфI­хэри - япэ махуэ нэхъ шы­нагъуэхэм лъэужьыр зыгъэ­кIуэдыжу хэтахэм къагу­рыIуэрт я гъащIэр халъхьэми, дунейр гузэвэгъуэшхуэм къы­зэ­ры­рагъэлыр. Къэбэрдей-Балъ­къэ­рыр ирогушхуэ и къуэ пажэхэм. Ди цIыху 1500-м щIигъу хэтащ а гузэвэгъуэм и лъэужьыр гъэкIуэдыжыным. Дэтхэнэми и лIыгъэр дощIэж икIи зыщыдгъэгъупщэнукъым. Чернобыль гузэвэгъуэм дигъэ­лъэгъуащ щIыуэпсымрэ тех­нологиехэмрэ тIасхъапIэ зэ­раIэр, абы къыхэкIыу цIыхум зэпымыууэ и IэщIагъэм ­хи­- ­гъэхъуэн зэрыхуейр, дэIэпыкъуэгъу хъуну дэтхэнэ зыри зэры­хьэзырыпхъэр».

«Чернобыль зэгухьэныгъэ» Къэбэрдей-Балъкъэр жылагъуэ IуэхущIапIэм и тхьэмадэ Хьэбалэ Хьэсэн тепсэлъыхьыжащ АЭС-м гузэвэгъуэр къыщыщыхъуа япэ махуэхэм, къэрал псор зэрызэкъуигъэувар. «XX лIэщIыгъуэм и къэхъукъащIэ нэхъ шынагъуэр къызэрыхъурэ илъэс 40 дэкIыжащ. 2001 гъэм мэкъуауэ­гъуэм и 1-м Минск щекIуэкIа зэхуэсышхуэм СНГ-м и къэралхэм я Iэтащхьэхэм унафэ къыщащтауэ щытащ мэлыжьыхьым и 26-р Радиацэм-рэ нэгъуэщI къэхъукъащIэхэмрэ хэ­кIуэдахэм я дунейпсо фэеплъ махуэу ягъэувыну. ЦIыхухэр зыпэщIэтар я узыншагъэм зэран хуэхъу лэжьыгъэшхуэт, ауэ укъикIуэти хъунутэкъым. Илъэс 20 фIэкIа мыхъуа ­зауэлIхэри яхэту, цIыхухэр пэщIэтын хуей хъуащ Хиросимэрэ Нагасаки­рэ щрадзыха атом лагъым 90-м хуэбгъэдэн ­къарум. Радиацэм и лъэужьыр гъэкIуэдыжыным ди щIыналъэм икIауэ хэ­тахэм ящыщу цIыху 724-м къыхуагъэфэщащ къэрал дамыгъэ лъапIэхэр: ЛIыхъужьыгъэм и ор­денхэмрэ «ХэкIуадэхэр къызэрырагъэлам папщIэ» медалхэмрэ. Ап­хуэдэ лIыгъэр ящIэн хуейщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIалэгъуалэм».

КъБР-м и Парламентым и депутат Безгодькэ Владимир жиIащ: «Чернобылым и ветеранхэм къызэтрагъэувыIам щIыпIэ мыхьэнэм и за­къуэтэкъым иIэр - ар дунейпсо гузэвэгъуэт, радиацэр жыжьэ дыдэ щызэбгрыкIат. КъэхъукъащIэр Хиросимэрэ Нагасакирэ къыщыхъуам нэхърэ нэхъ шынагъуэжт. Дунейм зэи апхуэдэ лIыхъужьыгъэ щыIакъым - сэлэтхэмрэ дохутырхэмрэ, зэрызахъумэн Iэмэпсымэ гуэри ямыIэу, гузэвэгъуэр къыщыхъуа щIыпIэр дыкъэзыухъуреихь дунейм пэIэщIэ щIыным хуэгъэзауэ псынщIэ дыдэу ухуэныгъэхэр дращIеят. Ауэ япэ махуэхэм ди цIыхухэм яхузэфIэкIар мыхъуамэ, хэкIуэдэну щытар нэхъыбэнут. Абы хэта дэтхэнэми и цIэр дыщэ хьэрфкIэ тхауэ тхыдэм къыхэнащ».
Чернобыль гузэвэгъуэм и лъэужьыр гъэкIуэдыжыным хэтахэм, КъБР-м и Правительствэм, хабзэубзыху IуэхущIапIэм, МЧС-м я лIыкIуэ­хэм, дин лэжьакIуэхэм, къалэдэсхэм зэгъусэу фэеплъым удз гъэгъахэр тралъхьащ.

Сурэтыр  Къарей  Элинэ  трихащ.