Хамэ щIыпIэхэм щилъэгъуар

Хьэршым къикIыжа нэужь, илъэс зэкIэлъыпыткIэ Гагариныр хамэ къэрал куэдым я правительствэхэмрэ жылагъуэ IуэхущIапIэхэмрэ ирагъэблагъэурэ къэрал 26-м щыIауэ щытащ. Абыхэм яхэтащ Европэм, Азием, Африкэм, Америкэм я къэралхэр.

Чехословакиер Гагариныр япэу здэкIуа къэралщ. 1961 гъэм мэлыжьыхьым и кIэм, хьэршым зэрылъатэрэ тхьэмахуитI дэкIауэ арат. Прагэ цIыху мин бжыгъэхэр космонавтым къыщыIущIащ. Абы зыщрагъэплъыхьащ жыргъэжыпIэ (литейнэ) заводым, лэжьакIуэхэм тыгъэ къыхуащIащ жыргъэжым и статуэткэр - и япэ IэщIагъэм и дамыгъэр. Апхуэдэу Гагариныр щыIащ Прагэ БыдапIэм, Карл и лъэмыжым, Витков Iуащхьэм Лъэпкъ щхьэхуитыныгъэм и фэеплъу тетым. Космонавтыр Чехословакием зэрыкIуам и щIыхькIэ ятхат «Уи махуэ фIыуэ, майор Гагарин» джаз уэрэдыр.

1961 гъэм и бадзэуэгъуэм Гагариныр Инджылызым лъэтащ, къэралым и жыргъэжхэм я профсоюзым иригъэблагъэри. Абы и цIэр къэзыгъэлъагъуэ хьэрфхэр - YG 1 (Юрий Гагарин) - «Rolls-Royce Silver Cloud-II» машинэм абы щыгъуэм кIэралъхьауэ щытащ. Япэу ар Манчестер еблэгъащ, Великобританием и жыргъэжхэм я профсоюзхэм я IуэхущIапIэ-хэщIапIэу абы щыIэм. Абдеж Гагариным ЩIыхь тхылъ къыщратащ. Абы щыгъуэм Юрий къыхуагъэфэщащ Космосым зегъэужьынымкIэ фондым и дыщэ медалри (япэ дыдэу къыдагъэкIар). Псом хуэмыдэу гукъинэж хъуащ Букингем уардэунэм пащтыхь гуащэ Елизаветэ ЕтIуанэм бадзэуэгъуэм и 14-м пщэдджыжьышхэ зэрыдищIар. Шэджагъуашхэми Гагариныр пащтыхь гуащэмрэ абы и щхьэгъусэ пщы Филиппрэ ябгъэдэсащ. Къэрал унафэщIхэм яфIэгъэщIэгъуэнт хьэршым укъыздеплъыхым щIыр зэрыплъагъур зыхуэдэр, уафэмрэ вагъуэхэмрэ я плъыфэр. Елизаветэ ЕтIуанэм имыхабзэу, абы щыгъуэм ди космонавт цIэрыIуэм и гъусэу сурэт зытригъэгъэхат, «ар цIыху къызэрыгуэкIкъым, уэгум и цIыхущ», жиIэри…

1961 гъэм и бадзэуэгъуэм Юрий Кубэ ирагъэблэгъащ. А махуэр уэлбанэу ирихьэлIами, цIыхухэр уэшхышхуэм хэту къыIущIат. ПщIэ къыхуащIар къилъытэу, и тепхъуэр зытрихри, езыри псыф хъуауэ яхэтащ. Космонавтыр яIущIащ Кастро Фидель, Че Геварэ Эрнестэ, Гаванэ университетым и студентхэм, Кубэм и зауэлIхэм (дзэ сымаджэщым щIэлъу). Революцэм и Утыкум щекIуэкIа пэкIум Гагариным къыщыхуагъэфэщащ Плайя Хирон и орден №1-р. Зэныбжьэгъугъэм и щыхьэту, Кастро Фиделрэ Гагаринымрэ я пыIэхэмкIэ зэхъуэжат.

1961 гъэм щэкIуэгъуэм и 29-м къыщыщIэдзауэ дыгъэгъазэм и 7 пщIондэ лIыхъужьыр Индием щыIащ. Абы къалэ зыбжанэ къызэхикIухьащ: Дели, Лакхнау, Бомбей, Калькуттэ, Хайдарабад. Бомбей советым и лIыкIуэхэм зыщрагъэплъыхьащ «Болливуд» киностудием, Индием и кином и «вагъуэ» Капур Радж гуапэу къащыIущIат абы. Япэ космонавтым пщIэшхуэ зэрыхуащIыр къыхагъэщын папщIэ, лIыкIуэхэр премьер-министр Неру Джавахарлал и хэщIапIэм щагъэхьэщIащ.

Гагаринымрэ и щхьэгъусэмрэ Японием щыIащ 1962 гъэм и накъыгъэм - «Японие - СССР» зэныбжьэгъугъэ зэгухьэныгъэм ахэр иригъэблэгъат. Ханед и аэропортым цIыху мини 10-м нэблагъэм щрагъэблэгъат ахэр. Тхьэмахуэм къриубыдэу Гагариныр Токио, Осакэ, Киотэ, Саппорэ щыIащ. Абы дэни цIыху мин бжыгъэ куэд къыщыIущIэрт. Хьэршым Япониемрэ Хоккайдэ хытIыгу щхъуантIэмрэ псом япэу зэрыщилъэгъуар Гагариным щыжиIам, абы бысымхэр хуабжьу иригуфIащ. КъэкIуэжа нэужь, СССР-мрэ Япониемрэ я сатур хуэдэ 15-кIэ нэхъыбэ хъуауэ ятхыжырт а зэманым.

1962 гъэм щIышылэм и кIэм Гагариныр Мысырым щыIащ. Президент Гамаль Абдель Насер абы къыIущIащ икIи космонавтым къыхуигъэфэщащ республикэм и орден нэхъыщхьэ «Нил и щыгъэр». Гагариным Мысырым щиIэ къалэныр тхьэмахуэкIэ щигъэзэщIащ, а зэманым къриубыдэу махуэ къэс зэIущIэхэм хэтащ.

Мы Iуэхугъуэхэм совет щIэныгъэм и ехъулIэныгъэхэр къагъэлъагъуэ къудейтэкъым, атIэ СССР-м и дунейпсо пщIэри ягъэбыдэрт, мамырыгъэмрэ зэдэлэжьэныгъэмрэ я гупсысэр хуэунэтIынми сэбэп хуэхъуат.

СССР-м и кхъухьлъатэзехуэ-космонавт, Совет Союзым и ЛIыхъужь, къэрал зыбжанэм я дамыгъэ нэхъыщхьэ дыдэхэр зыхуагъэфэща, Урысейми хамэ къэрал куэдми щIыхь зиIэ я цIыху, СССР-м и дзэ-хьэуа IэнатIэм и полковник, япэ класс зиIэ дзэ кхъухьлъатэзехуэ (1963 гъэм хъуащ),СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер (1961 гъэм), ВЛКСМ-м хэта, СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и 7-нэ, 8-нэ зэхыхьэгъуэхэм я депутату щыта Гагарин Юрий хуэдэхэр ди зэманым щIалэгъуалэм я щапхъэу щытын зэрыхуейм шэч хэлъкъым.