УэсхэкIыкIыр – гъатхэр къызэрихьар къозыгъащIэ, псом нэхъ пасэу щIым къыхэунэхукI, зи дахагъэкIэ зыми хуомыгъэдэн удз лъэпкъыгъуэ зыбжанэщ. Усэ куэдыщэ зытраусыхьа а гъэгъа цIыкIуэм, къызэрыщIэкIымкIэ, езым и махуэ махуэгъэпсым щаIэжщ.
Мэлыжьыхьым и 19-р «Ажэгъуэмэм и махуэу» 1984 гъэм япэ дыдэу къыщалъытар Инджылызырщ (Англием). А IуэхумкIи а къэралыр япэ щIищар гурыIуэгъуэщ - а къэкIыгъэ дахэ цIыкIум Британием и хытIыгухэм ямылейуэ пщIэшхуэ зэрыщыхуащIырщ. Уеблэмэ, тюльпанхэр щыгъэбэгъуэным Голландием зэманышхуэ зэрыщрагъэхьым хуэдэ къабзэу, Инджылызми ажэгъуэмэр къыщыгъэкIыным гулъытэшхуэ щыхуащI. А къэралым ар къыщыгъагъэр мэлыжьыхьым икухэр аращи, и махуэр а далэм щIытрагъэхуари аращ.
1984 гъэм иужькIэ, куэд дэмыкIыу, Ажэгъуэмэм и махуэр ди планетэм тет адрей къэралхэми, Урысей Федерацэри яхэту, гъэлъэпIэн щыщIадзащ.
ЩIышылэм къыщегъэжьауэ мэлыжьыхьым икухэм нэсыху гъэгъа теплъэ зиIэу щIы щхьэфэм адэкIи-мыдэкIи къыщыхэж къэкIыгъэ пасэ цIыкIухэр щыгъуэлэжыр гъатхэр къызэрихьамрэ хуабэр щIыIэм текIуэ зэрыхъуамрэ ипэжыпIэкIи IупщI хъуа иужькIэщ.
ЩIымахуэ уэсым и кIэкъинэ къесыгъуэу жыг лъабжьэхэм къыкIэщIэнахэр щыкIэщIэткIухьыжынум пэмыплъэу щIы щхьэфэм къыхэжэпхъыкI уэсхэкIыкIыр дунейгъэдахэу дунейм къызэрытехьэм шэч хэлъкъым. ГъэщIэгъуэнщ, ажэгъуэмэм латиныбзэкIэ зэреджэ Galanthus псалъэр «шэ къызыщIэувэ къэкIыгъэ» мыхьэнэм зэрытехуэри.
А къэкIыгъуэ лъагъугъуафIэ цIыкIум, уэсхэкIыкIым (адыгэхэр апхуэдэуи йоджэ), и махуэм дызригъэгупсысыр гъатхэм къыдэбакъуэ хуабэрщ, лъэхъэнэщIэм къыдэунэху гугъэщIэрщ, гукъыдэжырщ. УэсхэкIыкI щIыфIащар, а къэкIыгъэр псоми епэсэкIыу щIы щхьэфэм къызэрытехьэрщ. Адыгэхэр ажэгъуэмэм и языныкъуэ лъэпкъыгъуэхэм фIаща нэгъуэщI псалъэхэри къэтхьынщ: «ажэгъуэмэ», «ажэгъуэмэ пэж», «ажэгъуэмэ пасэ», «уэсхэкIыкI». КъедбжэкIахэм ящыщу, иужьрейр, псом нэхърэ нэхъ пасэу щIы щхьэфэм къызэрытеувэм къыхэкIыу, цIыхухэр нэхъ зыгъэгуфIэщ.
ЩIым къытепча- хуэлэжынущ
Дызэрыт зэманым ди планетэм ажэгъуэмэ лъэпкъыгъуэу 20-м нызэрыхьэс къытенэжами аращ. А мащIэм я нэхъыбэри бзэхыжыпэным нагъэблэгъащ. Абыхэм я цIэр Тхылъ Плъыжьым иратхащ.
Ажэгъуэмэ лъэпкъыгъуэхэм ящыщу зи дахагъэкIэ цIыхухэр нэхъ зыIэпызышэу гу зылъатар, псом нэхъапэу, зи теплъэкIэ уэсым хуэдэу хужьыбзэрщ, абы къыкIэлъыкIуэу, «алыдж» («грек»), «урым» («византие)», «кавказ» зыфIаща лъэпкъыгъуэхэрщ. Пкъы ухуэкIэкIи, щхъуэкIэплъыкIагъэкIи, къапих мэ гуакIуэхэмкIи зэмыщхьыщэми, ахэр псори зэзышэлIэжыр зыщ: дыкъэзыухъуреихь дунейм хуабэр щIыIэм зэрыщытекIуам я нэщэнэ щыпкъэу зэрыщытырщ.
Ажэгъуэмэр щIыуэпсым къызэригъэщIауэ къызэтебгъанэмэщ щыдахэри нэхъыбэрэ щыпсэунури. Къызэрипчу, махуитI-щы дэкIакъэ - хуэлэжынущ. ИтIани, цIыхухэм яхэтщ ахэр щысхьырабгъуншэу, я лъабжьэ нэгъунэ къыдыхафыщIыкIыу, къизытхъхэри. Арагъэнущ, ахэр илъэс къэс нэхъ мащIэ щIэхъум и щхьэусыгъуэри Тхылъ Плъыжьым щIратхари.
«Уэсчэсейри» зэрыдахэ
Гъатхэм и джакIуэми, зи жагъуэ щIыгъуафIэ удз лъагъугъуафIэ цIыкIум фIащар лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм я деж щызэтехуэркъым.
ЖытIам и щапхъэщ, абы Британием «уэс ткIуэпс» е «уэс тхьэгъу» зэрыщыхужаIэри, Чехием «уэсчэсей» псалъэ дахащэр зэрыщытрагъэIукIари, Германием «уэс уэзджынэ» зэрыщыфIащари.
Урысхэм удз гъэгъа хужь цIыкIум «уэсщIагъ» («подснежник») псалъэр щыхуагъэфащэм, абыкIэ къыхагъэщыну зыхуеяр мырагъэнущ – щIымахуэм къыIэщIэкI щIыгум дыгъэм нэхъ укъэзыгъэхуабэ и бзий дыхьэрэнхэр щегуэпылIэкIэ, а къэкIыгъэ «лъагъугъуафIэу зи жагъуэ щIыгъуафIэм» уэс Iувыр къызыпхитхъыу, и щхьэр дунейм къытришиен папщIэ, и лIыгъи зэфIэкIи зэрыхурикъурщ.
