КIыщокъуэ Алим ди лъэпкъри къэралри зэрыгушхуэ усакIуэ гъуэзэджэщ, тхакIуэ Iэзэщ. Абы и литературэ щIэиныр джыным дихьэхыр зы щIэблэкъым-щIэблитIкъым. Абыхэм ящыщщ Ново-Хьэмидей жылэм дэт курыт школым щеджа Къармокъуэ Ислъами. «Адыгэ псалъэм» и щIэджыкIакIуэхэм, шэч хэмылъу, яфIэхьэлэмэтынущ щIалэщIэм иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэм кърикIуахэр.
«КIыщокъуэ Алим и усэ сатырхэм, прозэм щыкуэдщ бзэмрэ хабзэмрэ уезыгъэгупсысхэр. ТхакIуэшхуэм и зы IэдакъэщIэкI гуэрым мыпхуэдэу щыжеlэ: «Анэдэлъхубзэмрэ адыгэ хабзэмрэ хьэдзитlу зы нэм ис хуэдэщ, апхуэдизкlэ зэкlэрыпщlащи. Нтlэ, хабзэмрэ нэмысымрэ lэщlыб тщlамэ, зыгуэрым къытпиубыду тщlакъым, мащlэ-мащlэурэ тlэщlэкlауэ аращ». Дэ фIыр къэдмыщтэфмэ, дымылъагъумэ, ди бзэм, ди хабзэм делъэпэуэжмэ – хэт зи лажьэр? Ар зы лъэныкъуэкIэ. НэгъуэщIкIэ укъеплъмэ, езыр-езырурэ щIэблэфI зыми къыщIэтаджэркъым. Псори къыщежьэр лъабжьэращи, ар быдэмэ, къуэпсыр узыншэ, куэд мэхъу. АтIэми къуэпсым зимыужьмэ, ар кIуэдмэ, лъабжьэри мыгъуу къанэркъым.
ИпэжыпIэкIэ къапщтэмэ, «лъэпкъ» жезыгъэIэр анэдэлъхубзэмрэ лъэпкъ хабзэмрэщ. Ахэр сакъыу зыхъумэфхэращ, абыхэм зезыгъэужьыфхэращ, зи блэкIам пщIэ хуэзыщIу пщэдейрей махуэм хьэлэлу телажьэхэращ къэкIуэну зиIэ лъэпкъыу къалъытэр.
КIыщокъуэ Алим и творчествэр зэрыщыту тещIыхьауэ жыпIэ хъунущ лъэпкъым, абы и лъабжьэмрэ къуэпсхэмрэ зегъэужьыным: бзэм, хабзэм, щIэблэр гъэсэным, хамэщIыр псэупIэ зыхуэхъуа адыгэхэм, ахэр псори къызэщIикъуэжу лъапсэм къешэлIэжыным. А творчествэ псор зэрызэгъусэу къапщтэрэ ухэплъэжмэ, – и лъабжьэр а цIыху къызэрыгуэкIхэращ, тхакIуэм къыдгуригъэIуэну зи яужь итри ахэр адыгэм и къупщхьэу, и мыхьэнэ нэхъыщхьэу зэрыщытырщ. УмыгъэщIагъуэуи къанэркъым, а цIыху къызэрыгуэкIхэм я образхэмкIэ гурыIуэгъуэ дыдэу адыгэхэм я псэр тхакIуэм къызэригъэлъэгъуар – ар художественнэ бзэ екIукIэ къызэриIуэтэфар.
Лъэпкъ гъэсэныгъэм теухуа и тхыгъэхэм ящыщ зым мыпхуэдэу щыжеIэ тхакIуэм: «Анэм сабийм и къарууэ тригъэкIуадэм хуэдизкIэ абы и псэр анэм кIэропщIэ. Быным теубгъуа анэм и быныр анэм хуэгумащIэу къохъу. Ауэ «сохуапэ, согъашхэри куэдыщэщ», – жиIэу сабийм и псэм дэмыхьэ, махуэ къэс анэм и псалъэ гуапэ, и шхын хуабэ, и гулъытэ зылъэмыIэс сабийр зэ мыхъуми зэ, щыпэмыплъа дыдэм деж, анэм къегуэуэжынущ. Анэр езыр щыпэмыплъа дыдэм деж къылъэIэсынущ а удыныр». Алим жыхуиIэращ хэкIыпIэр – цIыхум къызэригъэщIрэ нэгъуэщI къыхуэгупсысакъым. Мыр зызыужьа къэралыгъуэу хъуам я хабзэ ткIийщ, нэхъ мыхьэнэшхуэ дыдэ зрат Iуэхугъуэщ. Аращ куэд зылъэгъуа, куэдым щыгъуазэ Алими щIыжиIар: - «ГъащIэр зыубзыхури гъэхэр зыгъэнэхури Анэращ, абы и лъагъуныгъэрщ… ЦIыхубзыр къэралым и лъапсэщ, цIыхубзыр фIы хуэзэмэ, къэралри фIы хуэзащ, цIыхубзыр дэхуэхмэ, къэралри дэхуэхащ». А Iуэхугъуэхэм КIыщокъуэм и усыгъэми я гугъу щимыщIу къанэркъым, ауэ, итIани, узэрыт зэманым емылъытауэ, анэдэлъхубзэр IэщIыб пщIы зэрымыхъунум и щыхьэту мыпхуэдэу жеIэ усакIуэм: «Сыт батэкъутэр уэ бгъэшами, Уи бзэр къэIухукIэщ уи дунейр. Бзэ симыIэжмэ, сэ ахърэтым Жэнэт сисынуи сыхуэмей».
Хуабжьу си жагъуэщ зи анэдэлъхубзэр зыIурымылъ куэд къыдэкIуэтей щIэблэм зэрахэтыр. Апхуэдэурэ екIуэкIмэ, дауэ зэрыхъунур къэкIуэну щIэблэм я дунейр? А Iуэхур Iэпэдэгъэлэл зыщIахэр, хуэфэщэн гулъытэ и чэзум хуэзымыщIхэр хущIегъуэжынущ абы, дауи, ауэ кIасэ хъунущ. Зэманыр, зэрытщIэщи, шэ икIауэ макIуэ, къызэтеувыIи къызэплъэкIи имыщIэу.
Сэ сыкъапщтэмэ, си адэ-анэм къысхалъхьа адыгэпсэмрэ къысIуралъхьа анэдэлъхубзэмрэ адэкIи щIигъэбыдащ икIи зригъэужьащ сыкъыщалъхуа Ново-Хьэмидей жылэм дэт курыт школым адыгэбзэмрэ литературэмрэ щыдэзыгъэджа цIыху хьэлэмэт, щIэблэм я унэтIакIуэ IэкIуэлъакIуэ, егъэджакIуэ Iэзэ Балъкъэр Жаннэ. Аращ си гъуэгугъэлъагъуэуи чэнджэщэгъууи сиIар ди лъэпкъыр зэрыгушхуэ, зэрыин цIыху щэджащэхэм ящыщ КIыщокъуэ Алим и творчествэр нэхъ куууэ зджыну мурад щысщIами. Хуабжьу сыдихьэхыу згъэзэщIауэ щытащ КIыщокъуэм и творчествэм адыгэ дунейм теухуа гупсысэхэр къызэрыхэщым ехьэлIа а къэхутэныгъэ лэжьыгъэр.
Куэд къызгуригъэIуащ зэфIэсха а Iуэхум. ЛъэпкъыфIым и бзэмрэ и хабзэмрэ дапщэщи къызэдогъуэгурыкIуэ, сыту жыпIэмэ бзэращ лъэпкъым и хабзэр зэрызэрихьэр, ар хэIущIыIу зэрищIыр. «Уадыгэкъэ уэ?», «Адыгэм укъилъхуакъэ?» упщIэхэм е «Адыгэбзэ жиIащ», «Адыгагъэ хэлъщ» псалъэхэм къызэщIаубыдэ ди лъэпкъым хэлъ хьэл-щэнхэр, гъэсэныгъэр, дуней еплъыкIэмрэ цIыху хэтыкIэмрэ. Адыгэ лъэпкъым и гъащIэм ди анэдэлъхубзэм щиубыд увыпIэр инщ, щигъэзащIэ къалэным мыхьэнэшхуэ иIэщ. Лъэпкъыу нобэ дыкъызэтезыгъанэр а фIыгъуэр зэрыдиIэращ. А фIыгъуэр хъумэным лъэпкъым и цIыху дэтхэнэми ди нэIэ тедгъэтын хуейщ. Анэдэлъхубзэм и щытыкIэр, абы игъуэт пщIэмрэ нэмысымрэ зей лъэпкъым и напэу, и щIэныгъэу, и зэхэщIыкIыу зэрыщытыр къызыгурыIуэу зи дунейр зыхьа ди нэхъыжьхэм, усакIуэшхуэм зэрыжиIауэ, «Дядэм я адэхэм я тхыдэр ямыгъэкIуэду» ди деж къыщIахьэсыфар аращ.
Алим и псалъэхэмкIэ жысIэнщи, «Адэжь хабзэм елъэпауэр Лей зэрихьэм пэуджэнщ». Дэ тхуэдэ, дэ нэхърэ нэхъ лъэщыжу зыкъэзылъытэу щыта лъэпкъ куэд ирихьащ тхыдэм и архъуанэм. Абы дыхуэсакъыпхъэу къызолъытэ».
