ЩIалэгъуалэр щIыналъэм къинэн папщIэ

«ЩIыналъэхэр щIалэгъуалэм папщIэ» президент программэр илъэсищым щIигъуауэ къэралым щрегъэкIуэкI ЩIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ Федеральнэ агентствэм. Ар хохьэ Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир и унафэкIэ яутIыпща «ЩIалэгъуалэмрэ сабийхэмрэ» лъэпкъ проектым.

Зи гугъу тщIы программэр зэрагъэзэщIа илъэси 3-м къриубыдэу щIыналъэ 74-рэ щытекIуащ зэпеуэм, щIалэгъуалэ центру 156-рэ яухуащ япэ илъэсхэм, 2025 гъэм и закъуэ центри 104-рэ къагъэщIэрэщIащ. Мы гъэм иджыри щIалэгъуалэ центр 94-рэ къызэрагъэпэщыну я мурадщ.

Къэбгъэлъагъуэмэ, «ЩIыналъэхэр щIалэгъуалэм папщIэ» программэм илъэс къэс псори зэхэту сом меларди 5 хухах. Нэгъабэ нэхъ иныжу зиубгъуащ зэпеуэм икIи, зэи къэмыхъуауэ, щIыналъэ 79-м къабгъэдэкI лъэIухэр къаIэрыхьащ. Нэгъабэ япэу хэтахэм ящыщщ Чукотскэ автоном округыр, Журт автоном областыр, Забайкальскэ крайр, Севастополь къалэ-лIыхъужьыр. 2025 гъэм субсидиер япэу яIэрыхьащ щIыналъитхум: Забайкальскэ крайм, Ивановскэ областым, Новосибирск областым, Хакасие Республикэм, Журт автоном областым.

2026 гъэм зэрагъэпэщыжыну центр 94-р щIыналъэ 73-м щыIэщ. Псори зэхэту  метр зэбгъузэнатIэ мин 60-м щIегъу мы гъэм ятыну щIалэгъуалэ зэхуэсыпIэхэр. Программэр къапщтэмэ, абыхэм мелуани 5-м щIигъу къызэщIеубыдэ, мы гъэм абыхэм ядэлажьэ IэщIагъэлIу 430-м щIигъу къыхыхьэнущ Iуэхум.

«ЩIыналъэхэр щIалэгъуалэм папщIэ» программэр Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм зэрыщекIуэкIым къытхутопсэлъыхь политолог, «Дигория» IэщIагъэлI клубым хэт Мэкъуш Амир:

- Къэбэрдей-Балъкъэрым и унафэщIхэм ныбжьыщIэхэм я зыужьыныгъэм гулъытэ хэха хуащI икIи абы республикэм жыджэру мылъку хелъхьэ. 2025 гъэм къриубыдэу щIалэгъуалэм егъэщIылIауэ хэгъэгум Iуэхугъуэу 200-м щIигъу щрагъэкIуэкIащ, цIыху мин 250-м нэблагъэ къызэщIаубыдэу.

«ЩIыналъэхэр щIалэгъуалэм папщIэ» президент программэмкIэ Налшык, КъБР-м и районхэм иджырей щIалэгъуалэ центру 9 къыщызэIуахащ, ныбжьыщIэхэм ядэлэжьэнымкIэ IэщIагъэлI 500-м щIигъу ягъэхьэзыращ. «ЩIалэгъуалэмрэ сабийхэмрэ» лъэпкъ проектым ипкъ иткIэ, 2025 гъэм щIыналъэм сом меларди 2,5-м нэблагъэ къыхуаутIыпщащ школхэр зэгъэпэщыжыным, волонтёрствэр дэIыгъыным ирахьэлIэну.

 Къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ IэщIагъэлI ныбжьыщIэхэр щхьэж къыщалъхуа, къыщыхъуа щIыналъэм щыпсэуныр, щылэжьэныр. Абы теухуауэ IэщIагъэлI ныбжьыщIэхэр лэжьапIэ гъэувынымкIэ защIэгъэкъуэныр зэи Iэпэдэгъэлэл ящIыркъым. 2022 гъэ лъандэрэ щIалэгъуалэ мин 13,6-м щIигъум лэжьапIэ къыщагъуэтащ республикэм.

Гулъытэ хэха хуащI къуажэхэм зегъэужьынми: «Сэ сыщIалэщ. Къуажэ» форум ин екIуэкIащ. Абы Кавказым щыщ ныбжьыщIэ жыджэрхэр хэтащ икIи къуажэхэм папщIэ бизнес-проектхэр утыку къыщрахьащ, абыхэм ящыщу хым грантхэр - сом мелуаным  нэс иратащ. Апхуэдэ Iуэхухэр щIыпIэм зегъэужьыным и закъуэкъым зыхуэунэтIар, атIэ щIалэгъуалэм хэкум IэнатIэ щагъуэтынми теухуащ.

Социологие щIэупщIэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым лъэпкъ зэхуаку зэхущытыкIэ тэмэм щызэфIэуващ. Къапщтэмэ, лъэпкъ зэпэщIэувэныгъэ республикэм иужьрей илъэсхэм щыщыIакъым. ЗэупщIа ныбжьыщIэхэм я зэхуэдитIым щIигъум (процент 56,5-м) лъэпкъ зэхущытыкIэхэр ефIэкIуауэ къалъытэ. Лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэхэр хъумэныр, шыIэныгъэ яхэлъыныр щIыналъэ щIалэгъуалэ политикэм и Iыхьэ нэхъыщхьэщ. Дзыхь зэхуащIу, дин и лъэныкъуэкIэ зэгурыIуэу, псэукIэ тынш яIэу щытмэщ, еджапIэ нэхъыщхьэхэр къэзыуха къуажэ щIалэгъуалэр  щIыналъэм къыщинэнур, абы зегъэужьыным хэлъхьэныгъэ хуащIыну уащыгугъ щыхъунур.

КъБР-м щагъэзащIэ программэхэмрэ проектхэмрэ къагъэлъагъуэ республикэм и экономикэ, жылагъуэ гъащIэм щIалэгъуалэ нэхъыбэ хэшэным щIыналъэм гулъытэ зэрыхуищIыр.