КъБР-м и Музыкэ къэрал театрым мэлыжьыхьым и 1-м, Ауанымрэ гушыIэмрэ я махуэм, щекIуэкIащ УФ-м и цIыхубэ артистхэу ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ я цIэкIэ илъэс къэс къызэрагъэпэщ Кавказ Ищхъэрэ фестивалыр. Ар ирагъэкIуэкIащ республикэм и артистхэу Мизиев Iэубэчыррэ Чыхумахуэ ФатIимэрэ.
Пшыхьым щыщIидзэм экранымкIэ къатащ цIыхубэм фIыуэ ялъэгъуа ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ щыджэгуа спектаклхэм («ЩIыщIэ къэIэта», «ТIатIушэрэ СатIурэ») щыщ пычыгъуэхэр, артистхэм я сурэтхэр.
Кавказ Ищхъэрэм и хэгъэгухэм щыщ, гушыIэ жанрым и артист цIэрыIуэхэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэмрэ ди хьэщIэхэмрэ я пащхьэм щагъэлъэгъуащ я лэжьыгъэ нэхъыфIхэр. Утыкур чэзууэ ягъэбжьыфIащ ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей, Кулиев Къайсын и цIэр зезыхьэ Балъкъэр, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Урыс къэрал драмэ театрхэм, КъБР-м и Музыкэ къэрал театрым я артистхэм, КъБР-м и цIыхубэ артист Къуныжь Алим. Гъэ къэси хуэдэу, фестивалым я гуапэу зыкъыщагъэлъэгъуащ гъунэгъу щIыналъэхэм къикIа хьэщIэхэми: Лермонтовым и цIэр зезыхьэ Урыс къэрал драмэ театрым (Шэшэн Республикэ), «Амран» щIалэгъуалэ театрым (Осетие Ищхъэрэ - Алание) я артистхэм, УФ-м и цIыхубэ артист Зыхьэ Заур (Адыгэ Республикэ) . Пшыхьым щагъэлъэгъуащ гушыIэкIэ гъэнщIа спектаклхэр. Псом хуэмыдэу зэхуэсахэм щIэщыгъуэ ящыхъуащ Осетие Ищхъэрэ - Алание Республикэм и «Амран» щIалэгъуалэ театрым и артистхэм я гушыIэкIэр: Урысейм, Италием, Германием, нэгъуэщI щIыпIэхэм щыцIэрыIуэ уэрэджыIакIуэхэм зэрызыпащIыжар.
- ЩIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыщ-хэр фестивалым дызэрызэхуишэсар гуапэщ! ФIыщIэ яхуэфащэщ ар къызэзыгъэпэщахэм. Дэтхэнэ зы унагъуэми гуфIэгъуэ, гуапагъэ, мамырыгъэ илъу, гузэвэгъуэр фи мащIэу Тхьэм фигъэпсэу. Къэбэрдей-Балъкъэрри щIыналъэм щыпсэухэри фIыуэ фызолъагъу! - жиIащ Зыхьэ Заур.
Пэж дыдэу, гъэщIэгъуэнт Адыгейм щытраха, гушыIэ дахэ зыхэлъ нэтынхэу Заур къыздишар. Ахэр ятеухуат илъэс 20-м щIигъукIэ бын пэплъа, мэлыжьыхьым и 1-м зэуэ бынитху къызыхуэхъуа унагъуэм, а хъыбар гуфIэгъуэр псынщIэу щIыналъэм и телевиденэмкIэ къызэратам. НэгъуэщI Iуэхут транспорт налогым, коммунальнэ Iуэхутхьэбзэхэм щIат уасэхэр зэрылъапIэм теухуар.
- Илъэс куэдкIэ узэIэбэкIыжмэ, си щIалэгъуэм ирагъэжьа мы фестивалым зэрысщIэжрэ сыхэтщ, саугъэтхэри къыщысхьауэ щытащ. ЦIыху щэджащэ, артист цIэрыIуэ Алийрэ КIунэрэ зэпымыууэ зэгъусэу сценэм щыджэгуащ. Ахэр зыхэмыта спектакль Адыгэ театрым игъэлъэгъуауэ сщIэжыркъым. Зэпымыууэ цIыхубэр ягъэгуфIэу, ягъэгушхуэу щытащ, - жиIащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин. - Ноби нэрылъагъущ ди театр утыкур зыгъэдахэу щыта цIыху гуапэхэр бэм зэращымыгъупщэр. Ауанымрэ гушыIэмрэ я махуэмкIэ псоми сынывохъуэхъу! Фестивалым етIанэгъи пытщэнущ.
Министрым фестивалыр зыгъэбжьыфIа артистхэм хуагъэфэща фIыщIэ, щIыхь тхылъхэр, саугъэтхэр яритыжащ.
- Лъэпкъым и набдзэ, дызэрыгушхуэ артистышхуэхэу Алийрэ КIунэрэ сцIыхуу зэрыщытам, я джэгукIэр зэрыслъэгъуам сринасыпыфIэщ, - жиIащ КъБР-м и цIыхубэ артист Къуныжь Алим.
Шэшэн Республикэм Лермонтовым и цIэр зезыхьэ и Урыс къэрал драмэ театрым и унафэщI Осмаевэ Заретэ къыхигъэщащ лъэпкъ гушыIэм ахэр зэрызэригъэцIыхур, IуэхуфI зэдащIэнымкIэ зэрыщхьэпэр, гузэвэгъуэ куэд дунейми гъащIэми къыщыхъуми, гушыIэр цIыхубэм зэраIэпэгъур, фIым зэрыщыгугъыр.
Фестивалым и хьэщIэхэм жаIащ гъэ къэс зэхыхьэм я гуапэу зэрыхэтыр, дяпэкIи абы пащэну, ауанрэ гушыIэрэ фIыуэ зылъагъу цIыхубэр иджыри ягъэгуфIэну зэрамурадыр.
Фестивалыр, дапщэщи хуэдэу, нэгузыужьт икIи щIэщыгъуэт. Пшыхьыр ягъэдэхащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и уэрэджыIакIуэхэу Хьэкъул Оксанэ, Еуаз Азэмэт, Щокъуий Муратрэ Дау Iэминэрэ, цIыхубэ къафэхэмкIэ щапхъэу къалъыта «Шардан» ансамблым, нэгъуэщIхэми.
Мизиев Iэубэчыррэ Чыхумахуэ ФатIимэрэ иджыри зэ кIэщIу тепсэлъыхьыжащ Алийрэ КIунэрэ я гъащIэмрэ гуащIэмрэ.
УФ-м и цIыхубэ артист, театрымрэ киномрэ я актёр ТIыхъужь Алий (1917 - 1995 гъгъ.) Москва Луначарскэм и цIэр зезыхьэ театр институтыр къыщиухыу къигъэзэжа нэужь, Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щылэжьащ. Алий и гъащIэр хуэгъэпсауэ щытащ театр гъуазджэм гу къабзэрэ псэ хьэлэлкIэ хуэлэжьэным. Ар щыджэгуащ «Шарф любимой, «Герой нашего времени», «Всадник с молнией в руке» фильмхэм.
УФ-м и цIыхубэ артисткэ ДыщэкI КIунэ (1917 - 2003 гъгъ.) ди лъэпкъ театрыр зэфIэзыгъэувахэм, абы и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэфI хуэзыщIахэм ящыщщ. ДыщэкI КIунэ къэзымыцIыху республикэм къигъуэтэгъуейт. 1931 гъэм илъэс 14 ныбжьым иту ар Псыхуабэ ягъэкIуащ библиотекэ лэжьыгъэм щыхурагъаджэ курсхэм. ЕджакIуэхэм папщIэ абы къыщызэрагъэпэща драмкружокым жыджэру хэтащ КIунэ. ДыщэкIыр щеджар Налшык къалэ дэт театр студиеращ. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым илъэс 60-м щIигъукIэ щылэжьа бзылъхугъэм роль 250-м щIигъу игъэзэщIащ, «Лавина с гор», «Всадник с молнией в руке», нэгъуэщI кинофильмхэми щыджэгуащ. СССР-м и Театр щIэнгъуазэм иратхащ ДыщэкI КIунэ и цIэр. Театрым къыдэкIуэу, жылагъуэ лэжьыгъэхэри игъэзэщIащ ДыщэкIым. Ар КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату тIэунейрэ хахащ.
ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ я цIэхэр зезыхьэ театр фестивалыр Ауанымрэ гушыIэмрэ я махуэм ирихьэлIэу илъэс 30-м щIигъуауэ Налшык къыщызэрагъэпэщ. Республикэм, гъунэгъу щIыналъэхэм я театрхэм я артистхэр абы зэрыхэтыр и щыхьэтщ ди лъэпкъэгъу артист щэджащэхэм я цIэр драмэ гъуазджэм и тхыдэм къызэрыхэнам, абыхэм я лэжьыгъэ гъэщIэгъуэнхэр, я утыку итыкIар цIыхубэм зэращымыгъупщэм.
Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.
