КъБР-м и Парламентым ЛэжьыгъэмкIэ, социальнэ политикэмкIэ, узыншагъэр хъумэнымрэ ветеранхэм я IуэхухэмкIэ и комитетым иджыблагъэ щытепсэлъыхьащ эндокринологиемкIэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэ хэха Къэбэрдей-Балъкъэрым зэрыщратым.
ЗэIущIэм хэтащ хабзэубзыху IуэхущIапIэм и УнафэщIым и къуэдзэхэу Жанатаев Сэлимрэ Къардэн Муратрэ, КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэм-рэ я лIыкIуэу КъБР-м и Парламентымрэ суд IуэхущIапIэхэмрэ щыIэ ДыщэкI Мадинэ, республикэм узыншагъэр хъумэнымкIэ и министрым и къуэдзэ Къармэ Марат, депутатхэр, медицинэ IэнатIэхэм я лIыкIуэхэр.
ЗэIущIэр къыщызэIуихым, ЛэжьыгъэмкIэ, социальнэ политикэмкIэ, узыншагъэр хъумэнымрэ ветеранхэм я IуэхухэмкIэ комитетым и унафэщI Къэжэр Хъусен къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ диабетым пэщIэтынымкIэ щIыналъэ проектыр и лъабжьэу, поликлиникэм къыщыщIэдзауэ сымаджэщхэм щыщIэкIыжу дэIэпыкъуныгъэр и чэзум икIи IэкIуэлъакIуэу цIыхухэм ялъэгъэIэсыныр республикэм зэтеубла зэрыщыхъуар. ЗэфIагъэкIа лэжьыгъэм и фIыгъэкIэ, нэхъапэм федеральнэ сымаджэщхэм щагъуэту щыта дэIэпыкъуныгъэ зэмылIэужьыгъуэ куэд иджы республикэм пщIэншэу щаIэрохьэ. «Абы щыгъуэми, къыхэгъэщыпхъэщ зи гугъу тщIы узыфэхэм я бжыгъэм зэрыхэхъуэр. Аращи, нобэ ди къалэн нэхъыщхьэр зэпхар ахэр пасэу къэхутэнырщ», - жиIащ Къэжэрым.
Къармэ Марат къыщыпсалъэм, къыхигъэщащ иужьрей илъэсхэм IэнатIэр куэдкIэ къызэрагъэщIэрэщIэжар. ЗэхъуэкIыныгъэ нэхъ ин дыдэхэм ящыщу абы къигъэлъэгъуащ эндокринологие центрхэмрэ «диабет лъэгум» щеIэзэ кабинетхэмрэ щIыналъэм къызэрыщызэIуахар. Мыхьэнэшхуэ иIэу къалъытэ сымаджэхэр узыфэм зэрыкIэлъыплъыну Iэмалхэм зэрыщагъэгъуазэми.
Штатым хэмыт IэщIагъэлI-эндокринолог нэхъыщхьэ, Медицинэ технологие лъагэхэмкIэ унэтIыныгъэ куэду зэхэт республикэ клиникэ центрым и эндокринологие къудамэ №1-м и унафэщI Щэхъалы Иннэ жиIащ «эндокринологие» унэтIыныгъэмкIэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэр лъэныкъуищкIэ зэрыратыр: амбулаторэм, стационархэм, технологие лъагэ зи тегъэщIапIэ IэнатIэхэм.
2025 гъэм эндокриннэ узыфэхэр зиIэхэм я бжыгъэм хэхъуауэ къэзыгъэлъэгъуар диабетым ирисымаджэхэри абыхэм яхэту къызэрапщытарщ. Къэбэрдей-Балъкъэрыр къалъытэ лъхъумбым (йод) щымащIэ щIыналъэу, ар щитовиднэ же-лезам и узыфэхэр, лышхри яхэту, къызыхэкI Iуэхугъуэщ.
2023 гъэм республикэм и район сымаджэщ нэхъыщхьэхэм я поликлиникэхэр къы-зэрагъэпэщащ гликированнэ гемоглобиныр къызэрапщ IэмэпсымэхэмкIэ. Абы Iэмал къаритащ илъэситIым къриубыдэу апхуэдэ къэхутэныгъэкIэ зи узыншагъэр къапщы-тэхэм я бжыгъэр цIыху мини 10-м щIигъукIэ нэхъыбэ ящIыну.
Щэхъалыр къытеувыIащ щIыналъэм и эндокринологие IэнатIитIым, Медицинэ технологие лъагэхэмкIэ унэтIыныгъэ куэду зэхэт щIыналъэ клиникэ центрымрэ Республикэ клиникэ сымаджэщымрэ епхахэм, я лэжьыгъэм. Гугъуехьхэм ящыщу сымаджэхэм лъэпощхьэпо яхуэхъу зыбжани абы къигъэлъэгъуащ. Псалъэм папщIэ, лъакъуэм хэлъ псантхуэхэмрэ лъынтхухэмрэ зэран хуэхъу диабетыр къыщахутэ кабинетым сымаджэм цIынагъэ иIэу гу лъатамэ, дохутырхэр хуиткъым КТ-ангиографие ищIыну (формэ 057-у) ар ягъэкIуэну. Щыпсэу щIыпIэм щыIэ поликлиникэм игъэзэжу сымаджэм щIэрыщIэу зригъэтхыжын хуей мэхъу, абы Iуэхур кIыхьлIыхь ещI, зэрадэIэпыкъуфынури егъэгувэ.
Республикэм 2022 гъэ лъандэрэ инсулин помпэхэр щагъэув (Iуэхугъуэ 40 апхуэдэу ягъэзэщIащ). Республикэ клиникэ сымаджэщым и хирургхэм лъынтхуэ операцэ гугъухэр ирагъэкIуэкI, диабет зиIэхэм я лъакъуэхэр памыхыу кърагъэлын папщIэ. Апхуэдэуи 2025 гъэм лазеркIэ нэм и сетчаткэр зыгъэбыдэ операци 165-рэ ящIащ.
Къэпсэлъам зэрыжиIамкIэ, жьэжьей лышххэм епха операцэ республикэм щащIыркъым - сымаджэхэр федеральнэ IуэхущIапIэхэм ягъакIуэ. Жьэжьей уз гъэтIылъа яIэу диабетым ирисымаджэ цIыхуи 110-м диализымкIэ дэIэпыкъуныгъэ щхьэхуэ ират, ар илъэс 25-рэ ипэкIэ щыIа щытыкIэм елъытауэ зыужьыныгъэшхуэу къалъытэ.
Штатым хэмыт сабий IэщIагъэлI-эндокринолог нэхъыщхьэ, Республикэ сабий клиникэ унэтIыныгъэ куэду зэхэт центрым и къудамэм и унафэщI Дыщокъуэ Еленэ жиIащ сабий эндокринологие центрыр 2022 гъэ лъандэрэ зэрылажьэр, абы гъуэлъыпIэ 40 зыщIэхуэ стационарыр, поликлиникэ къудамэр, сымаджэхэм папщIэ еджапIэхэр къызэрызэщIиубыдэр. 2025 гъэм и кIэм ирихьэлIэу диабет уз зиIэ сабийуэ 418-рэ ятхауэ щытащ. КъызэрагъэлъагъуэмкIэ, сымаджэ хъухэм хохъуэ: 2026 гъэм и щIышылэ-мазае мазэхэм я закъуэ сымаджэ 22-рэ къахутащ.
2025 гъэм «Диабетым и школ»-м цIыху 759-рэ (сымаджэхэмрэ абыхэм я адэ-анэхэмрэ) щрагъэджащ. «Алементар-щхьэхуимыт узыфэхэм я еджапIэри» къызэIуахащ. Сабийр пшэр хъумэ, гугъуехь, узыфэ гуэрхэр къыхокI. Псом хуэмыдэу япэ илъэситхум сабийм и шхэкIэм зэрыкIэлъымыплъырщ абы и щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэу дохутырхэм къагъэлъагъуэр.
Дыщокъуэр къытеувыIащ IэщIагъэлIхэр зэраIэми: республикэм сабий эндокринолог 16 щолажьэ, къэбгъэлъагъуэмэ, мардэхэм тепщIыхьмэ, ар къозэгъ. АрщхьэкIэ апхуэдэ IэщIагъэлIхэр здэщымыIэ щIыпIэхэм дохутырхэр махуэ хэхахэм ягъэкIуэныр зэтеублэжыныр къэпсэлъам фIэкъа-былщ.
2025 гъэм я узыншагъэр къапщытэну федеральнэ сымаджэщхэм сабий 62-рэ ягъэкIуащ. IуэхущIапIэр ирогушхуэ сымаджэхэр хущхъуэкIэ къазэрыхузэгъэпэщым: иджырей инсулинхэмкIэ, тестхэмкIэ, мастэхэмкIэ. Урысейм щыяпэхэм ящыщу республикэм 2022 гъэм глюкозэр зэпымыууэ къэзыпщытэ IэмэпсымэхэмкIэ сабийхэр къызэригъэпэщу щIидзащ. Иджыпсту цIыху 400-м мониторхэр, 90-м инсулин помпэхэр къагъэсэбэп.
Къэпсэлъам гугъуехь нэхъыщхьэуи тIу къигъэлъэгъуащ. Япэр - технологие лъагэ зиIэ медицинэ дэIэпыкъуныгъэм хухах мылъкур зэрахуримыкъурщ: помпэр хуагъэувыным пэплъэу цIыху 50-м нэс чэзум щытщ (къэбгъэлъагъуэмэ, 2024 - 2025 гъэхэм апхуэдэу къащэхуар 15 къудейщ). ЕтIуанэ гугъуехьыр - гибрид зэпыщIэныгъэ зиIэ иджырей помпэхэр къазэрыIэрымыхьэрщ.
ЗэIущIэм хэтахэм даIыгъащ йодыр зэрымащIэм зэрыпэщIэтын щIыналъэ программэ зэхэлъхьэн зэрыхуейр. Ар сэбэп хъуну къалъытэ совет зэманым екIуэкIыу щыта цIыхубэ профилактикэм хуэкIуэжынымкIэ.
Щхьэхуэу зэIущIэм хэтахэр къытеувыIащ хущхъуэхэр ди къэралым къыщыщIагъэкIхэмкIэ зэпхъуэкI зэрыхъуну Iэмалхэм. IэщIагъэлIхэм къыхагъэщащ Урысейм фIагъ лъагэ зиIэ инсулинхэмрэ хущхъуэхэмрэ зэрыщащIыр.
ЗэIущIэм щыжаIахэм япкъ иткIэ, комитетым къищтащ КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм гу зылъитапхъэ чэнджэщ зыбжанэ.
