Портновэ Зинаидэ Ленинград къыщалъхуащ 1926 гъэм мазаем и 20-м. И адэр заводым щылажьэрт, и анэр хъыджэбзитIым – Зинэрэ Галинэрэ - якIэлъыплъырт. Гъэмахуэр къызэрысу, зэшыпхъуитIыр Витебск областым хиубыдэ Зуи къуажэ цIыкIум я анэшхуэм и деж кIуэрт зыгъэпсэхуакIуэ. А щIыпIэращ Зинаидэ псэзэпылъхьэпIэ щихуари… 1941 гъэр екIуэкIырт, мэкъуауэгъуэм и 22-т. Илъэс 15 хъууэ арат Зинэ. Зуи щыIэт и шыпхъу нэхъыщIэри щIыгъуу… Зауэр къэхъея нэужь, хъыджэбз цIыкIуитIыр Ленинград игъэкIуэжыну хуеящ анэшхуэр, ауэ апхуэдэ Iэмал щыIэтэкъым. Бадзэуэгъуэм ирихьэлIэу, Витебскэ областыр зэрыпхъуакIуэхэм къаухъуреихьакIэт. Япэ мазэхэр псом хуэмыдэжу гужьеигъуэт. Къуажэхэр ягъэсырт, цIыхухэр фашистхэм хуэлэжьэным ирахулIэрт, махуэ къэс цIыхухэр зэтраукIэрт.
1942 гъэм и пэщIэдзэм Оболь жылэ цIыкIум деж (ар Зуи пэжыжьэтэкъым) «Юные мстители» гупыр къыщызэрагъэпэщат. Ар бзыщIауэ пэщIэтт бийм. Гупыр зэхуишэсат егъэджакIуэ Зеньковэ Ефросинье. Абы и пIалъэр зригъащIэри яхыхьащ хъыджэбз цIыкIур. Зинэ хахуэу, къимыкIуэту икIи ерыщу зыкъигъэлъэгъуащ. ДзыхьщIыгъуэджэт къалэн къыщащIыр, ауэ шынэр зыщигъэгъупщэрти, зэфIигъэкIырт. ЖэщкIэрэ, къуажэр жейм хыхьа нэужь, Зинэ уэрам кIыфIхэр къызэхикIухьырт зимыгъэлъагъуэу – абы Совинформбюром къит хъыбархэр зэрыт листовкэхэр зэбгрихырт. Къэхъурт нэмыцэ комендатурэхэм гъунэгъущэ щахуэхъуи. ИщIэрт уукъызэрылъатэу зэраукIынур, ауэ къикIуэтыртэкъым.
Илъэс 15-м ит хъыджэбз цIыкIум и бгыр щIикъузащ, балигъынэкIэ зауэми ажалми я нэм щIэплъэу. Бийм пэщIэтыныр къыхэзыха ныбжьыщIэхэм я пщэ далъхьэжат къалэн шынагъуэхэр. Телефон линэхэр зэпаупщIырт, нэмыцэхэм я хьэпшыпхэр щахъумэ щIэлъхьэпIэхэр ягъэсырт, бийм ищIэну зи ужь итхэм теухуа хъыбархэр щэхуу зэхуахьэсырт. Зинаидэ абы щыгъуэ хэтащ егъэлеяуэ зы Iуэху шынагъуэ - нэмыцэ офицерхэм щхъухь яригъэшхащ. Ар игъэзэщIэнымкIэ сэбэп къыхуэхъуащ курыт еджапIэм нэмыцэбзэр мыIейуэ щызригъэщIауэ зэрыщытар. Дзэ горнизоным и пщэфIапIэм хьэкъущыкъутхьэщIу уващ. ДзыгъуэгъалIэ жыхуаIэ щхъухь гуащIэр хилъхьащ нэмыцэ офицерхэм хуагъэхьэзыра шхыным. Нэмыцэ офицеру 100-м нэблагъэ иукIауэ щытащ щхъухьым. ИкIэщIыпIэкIэ Iуэхур зэхагъэкIын щIадзащ. Зинэ шэч къыхуащIауэ гу щылъитэм, щхъухьыр зыхэлъ хьэнтхъупсым щыщ фалъэ ирифащ – арат хэкIыпIэу щыIэр. Хъыджэбз цIыкIур къезыгъэлар и анэшхуэрщ. Удз хущхъуэхэм фIыуэ хищIыкIырти, абы и шхалъэр къигъэкъэбзэжыныр къехъулIащ.
1943 гъэм и бжьыхьэм зауэр нэхъри гуащIэ хъуат. Нэмыцэхэр сакъти, къуажэм къэрэгъул нэхъыбэ къыдагъэуват. Зинэ хагъэхьащ Ворошиловым и цIэр зезыхьэ тIасхъэщIэх отрядым – ар Витебск и мэзхэм зыкъом щIауэ щызэхэзекIуэрт. Зинэ къуажэхэм дыхьэрти, нэмыцэ штабхэр здэщыт щIыпIэхэр, техникэу яIэр, ящIэну я мурадыр зэригъащIэрт. Ар зыхэта отрядым и командирым иужькIэ жиIэжырт мыпхуэдэу: «Зинэ щIыгъуу тIасхъэщIэх укIуэнуи, уеблэмэ зауэ губгъуэм уихьэнуи утегушхуэ хъунут. Хахуэ къудейм къыщымынэу, егъэлеяуэ Iущт. Сытми гу лъитэрт, гу зылъитэу хъуами мыхьэнэ яIэу къыщIэкIырт. Зинэ и фIыгъэкIэ отрядым иригъэкIуэкIащ операцэ шынагъуэ зыбжанэ. Дэтхэнэми ди гупым щыщ хэмыкIуадэу дыкъыхэкIыфащ. Городок къалэм нэмыцэ гарнизонышхуэ щыIэт. Зинэ а къалэм дыхьэу, нэмыцэхэм ятехуа хъыбар къиугъуеин хуейт. Махуэ зыбжанэкIэ абы къалэм зыщиплъыхьащ, и гум ириубыда хъыбархэр ди тIасхъэщIэххэм ялъигъэIэсащ. Хъыджэбз губзыгъэ хахуэм и фIыгъэкIэ абы щыгъуэ дыдейхэм удын гуащIэ ирадзащ фашистхэм – я Iэщэхэр щахъумэ складыр къагъэуащ».
1943 гъэм и жэпуэгъуэм Зинэ комсомолым хагъэхьащ. Абы щыгъуэ хъыджэбз IэмащIэлъэмащIэм зауэ операцэ пщIы бжыгъэхэр зэфIихат.
1943 гъэм и дыгъэгъазэм Оболь къигъэзэжыну и пщэрылът – «Юные мстители» отрядым и Iуэху зытетымрэ я лэжьыгъэр щIызэпыуамрэ къищIэн папщIэ. Абы щыгъуэ нэмыцэхэм ерыщу къалъыхъуэрт сэлэт тIасхъэщIэх отрядым хэтхэр – абы нэхъри шынагъуэ ищIырт къыпэщылъ Iуэхур. Зыхэт гупым зэи зэрахуэмызэжынур къыгурыIуэу, фIэхъус ярихыжри ежьащ. Мостище къуажэм гу къыщылъатащ, нэмыцэ полицэм лъагъэIэсащ здэщыIэр. Дыгъэгъазэм и 23-м гестаповецхэм яубыдащ ар. ГъэрыпIэм гущIэгъуншэу къыщытрадзэрт удын гуиххэр - цIэхэр, унэцIэхэр, хэщIапIэхэр, мурадхэр яхужиIэртэкъым.
Зэгуэрым Зинэ щIашащ аргуэру хъыбар къыIэщIагъэкIыну, фэбжь къытралъхьэну. УпщIэхэр къезыт фашистыр зэплъэкIыу къызэплъэкIыжыху дэлъа дакъикъэр къигъэсэбэпащ бзылъхугъэ хахуэм – стIолым телъ абы и кIэрахъуэр къытрипхъуэтри, нэмыцэм еуащ, фоч уэ макъымкIэ къэжа нэгъуэщIитIи иукIащ. ЩIэпхъуэжынуи хэтащ, ауэ кIуапIи жапIи иратакъым. МазэкIэ нэмыцэхэм яIыгъащ хъыджэбзыр - упщIэхэр къратым, зыри яхужимыIэм, удын хьэлъэхэр къытрадзэу. И Iэхэр яIуантIэрт, и Iэблэр гъущI гъэплъакIэ ягъэсырт, и лъэбжьанэм мастэ кIэщIаIурт. А мазэм Зинэ и щхьэцыр къетхъухащ хужьу, удыным хьэфиз ихъукIащ - къыпхуэцIыхужынутэкъым. 1944 гъэм и щIышылэм ар яукIыну унафэ ящIащ, зыри зэрахужимыIэнур хьэкъ ящыхъуати. Илъэс 17 фIэкIа мыхъу хъыджэбз цIыкIур щIышылэм и 10-м яукIыну яшэрт. И Iэпкълъэпкъыр щIэлIэрт, и лъакъуэхэр хьэлъэу зэблихырт, ауэ и щхьэр Iэтат… «Сэ сывукIынщ, ауэ фхузэфIэкIынукъым псори дывукIыну. Дыдейхэр къэсынщи, удын гуащIэр фагъэхьынщ!» - жиIащ Зинаидэ, кIэрахъуэр къыщытраубыдами. И псалъэр зэрызэпыууэ, яукIащ.
Зинаидэ и анэшхуэр нэмыцэхэм я лэгъымым иукIащ. И шыпхъу нэхъыщIэ Галя къелащ. КхъухьлъатэкIэ Большая Земля яшащ ар.
Зауэ нэужьым Портновэ Зинаидэ и цIэр къэрал псом къыщацIыхуащ. Газетхэм, журналхэм щытетхыхьырт и лIыхъужьыгъэм, тIасхъэщIэх гупым хэтахэм жаIэжырт абы зэрихьа хахуагъэ къызэрымыкIуэхэр. Зинэ и хъыбарыр зэхэзых дэтхэнэри къэуIэбжьырт.
1958 гъэм бадзэуэгъуэм и 1-м СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и УнафэкIэ, щымыIэжу, Портновэ Зинэ къыфIащащ «Совет Союзым и ЛIыхъужь» цIэ лъапIэр.
