Ди республикэм ис щIалэгъуалэ хэкупсэхэм зыкъыкIэрагъэхуркъым къэралым щекIуэкI Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм. Дыгъуасэ Налшык къалэ дэт ЩIалэгъуалэм я унэм Iэтауэ къыщызэIуахащ Урысейм ис лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и илъэсыр. Мы Iуэхур къыхэзылъхьа, УФ-м и Президент Путин Владимир и гупсысэхэр, еплъыкIэхэр, IуэхущIафэхэр дэзыIыгъ щIыналъэм и щIалэгъуалэр, жылагъуэ лэжьаIуэхэр, лъэпкъ-щэнхабзэ зэгухьэныгъэхэм я лIыIуэхэр зэхуишэсат зэхыхьэм.
Зэхуэсым хэтащ КъБР-м щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министр Лу Азэмэт, КъБР-м лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмIэ и министр КIурашын Анзор, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, Урысейм ис лъэпкъхэм я ассамблеем и къудамэу КъБР-м щыIэм и унафэщI, УФ-м и Президентым деж Лъэпкъ IуэхухэмкIэ щыIэ советым хэт Сэхъурокъуэ Хьэутий, Къэрэшей-Балъкъэр щIалэгъуалэм зегъэужьынымкIэ «Эльбрусоид» фондым и Налшык къалэ къудамэм и унафэщI Анаев Марат, Урыс тхыдэмрэ щэнхабзэмкIэ «Вече» жылагъуэ зэгухьэныгъэм и пашэ Литвинов Роман сымэ, нэгъуэщIхэри.
ЩIалэгъуалэм я унэм и пэIущIэ пэшым хьэщIэхэм я пащхьэ къыщрахьащ ди республикэм ис лъэпкъхэр зылI и быну зэкъуэту, зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу зэрыщыпсэум и теплъэр. Абдеж щегъэувэкIат лъэпкъ хьэщIэщхэр, ар зейхэр нэжэгужэт, я бзэхэмкIэ уэрэд жаIэрт, лъэпкъ къафэхэр ягъэзащIэрт. Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу лъэпкъхэм я хабзэхэр, шхыныгъуэхэр, гъащIэм къыщагъэсэбэп хьэпшыпхэр щыплъагъурт щхьэж егугъуу игъэхьэзыра «пщIантIэхэм».
Лъэпкъ зэныбжьэгъугъэм, хабзэ дахэхэм, гуфIэгъуэ зэхыхьэм игъэнэжэгужахэр зыхэт гуфIэгъуэ дауэдапщэр УФ-м и ГимнымкIэ ирагъэжьащ. Япэу псэлъапIэр хуит зыхуащIа Сэхъурокъуэ Хьэутий и гугъу ищIащ екIуэкI Iуэхум и мыхьэнэм.
- 2026 гъэр Урысейм ис лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и илъэсу гъэувыным теухуауэ Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир къищта Унафэр лъэпкъ куэду зэхэс ди къэралым и лъапIэныгъэ купщIафIэхэр дигу къэзыгъэIыж Iуэхугъуэщ, – жиIащ Сэхъурокъуэм. - Зэкъуэтыныгъэм и махуэшхуэм псом хуэмыдэу дигу къыдогъэкIыж дзэ Iуэху хэхар щекIуэкI щIыпIэм щыIэ, ди хэкум и уэгур мамыру щытыным псэемыблэжу щIэзэу ди лIыхъужьхэр, зауэлIхэр. Абыхэм я лIыгъэр и щапхъэ наIуэщ зэкъуэтыныгъэр сыт хуэдэ мыхъумыщIагъэми зэрытекIуэм. АтIэ, адыгэхэр, балъкъэрхэр, урысхэр, ди къэралым щыпсэу псори нэхъ быдэжу дызэкъуэвгъэувэ, ди зэхуэдэ унэр – Урысейр - мамырыгъэм, щэнхабзэм, ехъулIэныгъэхэм я быдапIэу щытын икIи къэкIуэну щIэблэм гъуазэ яхуэхъун папщIэ.
КъБР-м лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмкIэ и министр КIурашын Анзор фIэхъус гуапэкIэ захуигъэзащ къызэхуэсахэм икIи жиIащ Зэкъуэтыныгъэм и илъэсым дэ тщыщ дэтхэнэри лъэпкъ зэгурыIуэныгъэр дгъэбыдэну, щэнхабзэ зэмылIэужьыгъуэ куэдыр тхъумэну, Урысейм ис лъэпкъ псоми я хабзэхэм пщIэ хуащIу щIалэгъуалэр дгъэсэну дыкъызэрыхуриджэр. «Щэнхабзэ зэмылIэужьыгъуэ куэд щызэхэухуэна ди Къэбэрдей-Балъкъэрым щыдолъагъу лъэпкъ зэныбжьэгъугъэм къихь дахагъэмрэ беягъэмрэ. Мы илъэсыр абы тедвгъэухуи, дэтхэнэм и псалъэри зэхэтхыу, хабзэхэр дгъэлъапIэу, зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу дызэдэвгъэпсэу, а хъугъуэфIыгъуэ псомкIи ди республикэр щапхъэ ирехъу», – дыщIигъуащ КIурашыным.
Анаев Марат къыхигъэщащ: «Нобэ фыкъыхудоджэ: зыми ямыIэу дэтхэнэми фиIэ лъапIэныгъэр фхъумэ, гъунэгъухэм пщIэ яхуэфщI, зэныбжьэгъугъэм и лъэмыжхэр тефлъхьэ. Дызэгъусэу фIэкIа лъэпощхьэпохэм дапэлъэщынукъым, дэтхэнэ лъэпкъми ейуэ къыщыхъуж мамыр дуней къызэдгъэпэщыфынукъым».
«Вече» жылагъуэ зэгухьэныгъэм и унафэщI Литвинов Роман къытеувыIащ ди хэкум и тхыдэр лIыхъужьыгъэмрэ зэдэIэпыкъуныгъэмрэ я тхыдэу зэрыщытым.
- Дэтхэнэ лъэпкъми и хабзэм пщIэ хуэпщIыным къикIыр уи щэнхабзэм и лъабжьэр бгъэбыдэнырщ. БлэкIам и дерсхэр зыщыдвмыгъэгъупщэ, зэкъуэтыныгъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ я лъабжьэ быдэм тещIыхьа Урысейм и къэкIуэнур адэкIи екIуу зетхьэфын папщIэ.
- Си щхьэкIэ сропагэ сызэрыадыгэм, сыкъыщыхъуа хьэблэм, сыкъызыдэкIа къуажэм, си псэм пэсщIу слъагъу Къэбэрдей-Балъкъэрым сызэрыщыщым, Урысеишхуэм и цIыхуу сызэрыщытым. Апхуэдэ дыдэу срогушхуэ урыс, балъкъэр куэд къуэш пэлъытэ схуэхъуауэ сызэриныбжьэгъум, ди къэралым и щIыпIэ куэдым щыщ, лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм къахэкIа, сыхуей хъумэ, къэзгъуэтын хьэзыру ныбжьэгъу куэд сызэриIэм. Ахэращ цIыхуми къэралми я лъапIэныгъэхэри, дыхуэсакъыу зетхьэн хуейщ, - щыжиIащ щIалэгъуалэм я пащхьэм Лу Азэмэт.
Налшык щекIуэкI зэIущIэм хэтхэм онлайну зыпащIащ а махуэм Москва «Урысей» лъэпкъ центрым щекIуэкIа, ди къэралым ис лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и илъэсыр къыщызэIуаха утыкушхуэм. КъищынэмыщIауэ, ныбжьыщIэхэр хэтащ «ЩIэныгъэ» урысей зэгухьэныгъэм къызэригъэпэща «Урысейр унагъуэхэм я унэщ» федеральнэ марафоным. Абы ипкъ иткIэ, ЩIалэгъуалэм я унэм лекцэ къыщеджащ тхыдэдж Тумэ Аскэр. ар теухуауэ щытащ лъэпкъыбэу зэхэс ди республикэр лъэхъэнэ зэхуэмыдэхэм зэрызэфIэувам. «ЩIэныгъэ» зэгухьэныгъэм и щIыпIэ къудамэм и унафэщI Ащхъуэт Алинэ щIалэгъуалэм ядэуэршэращ абыхэм Урысей къэралыгъуэм и нобэмрэ и къэкIуэнумрэ хащIыхьыфынухэм теухуауэ.
Зэхыхьэм и кIэухыу лъэпкъхэм я щэнхабзэм и къулеягъыр утыку кърахьащ а IэнатIэм и лэжьакIуэхэмрэ щIалэгъуалэмрэ. Утыку щыжаIащ урыс цIыхубэ уэрэдхэр, тыркумэн къафэхэр, къумыкъу пшыналъэхэр, къалмыкъ макъамэхэр.
Пшыхьым хэта псоми махуэшхуэм и мыхьэнэр иджыри зэ щIагъэбыдэжу удж хъурей зэдащIащ. Урысейм ис лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и илъэсыр КъБР-м и ЩIалэгъуалэм я унэм къызэрыщызэIуахар республикэм исхэм яку дэлъ зэныбжьэгъугъэмрэ зэгурыIуэныгъэмрэ наIуэ зыщI Iуэхугъуэ дахэ хъуащ.
