Къабзагъэм и фэилъхьэгъуэ

Медицинэм и лэжьакIуэхэм ящыгъ фэилъхьэгъуэ хужьыр къагупсысауэ щытащ сымаджэщым щIагъэгъуалъхьэхэр дохутырхэм къакIэрыпщIагъэнкIэ хъуну инфекцэхэм щахъумэн папщIэ. Медицинэ фэилъхьэгъуэр къагупсысыным ипэ дохутырхэм ящыгът къызэрыгуэкI щыгъынхэр. Операцэ щащIкIэ кIэпхын зыIуапхэрт, Iэлъэ зыIэратIагъэрт. Хъэлатыр зэрыхужьым кърагъэкIырт ар щIэх-щIэхыурэ жьыщIын зэрыхуейр.

Медицинэ лэжьакIуэхэм хъэлат хужьыр ящыгъын хуейуэ япэу жиIащ инджылыз дохутыр Листер Джозеф. 1867 гъэм антисептикым теухуа и щIэныгъэ лэжьыгъэр тридзауэ щытащ. Абдеж къыщигъэлъэгъуащ щыгъын хужьми антисептик мыхьэнэ зэриIэр. Хужьым фIейр IупщIу къызэрыкIэрыщыр, ар чэтэн щэкIым къызэрыхэщIыкIар къыхигъэщырт. Хъэлат хужьыр ядыным теухуа хъыбарыр епхащ Пирогов Николай и цIэми. Ар къабзэлъабзэт, сымаджэщхэр къабзэу зехьэным и мыхьэнэм зэпымыууэ тепсэлъыхьырт. Псалъэм папщIэ, жиIэрт уIэгъэ къабзэ зиIэхэмрэ зи уIэгъэ е екIуахэмрэ зы палатэ щIэбгъэгъуалъхьэ зэрымыхъунур. УIэгъэр къэгъэкъэбзэнымрэ пхэнымрэ уелIэлIэн хуейт, якIэрызэгъэнури щэкI хужьт. УIэгъэ щэкI нэгъунэ микроскопкIэ зэпиплъыхьырт Пироговым.

Урысейм фэилъхьэгъуэ хужьыр Iэмал имыIэу ящыгъын хуейуэ япэу ягъэуващ Санкт-Петербург Бурденкэ и цIэр зезыхьэ и сымаджэщым и дохутырхэм. 1880 гъэм хъэлат хужьыр зыщатIэгъэн ирагъажьэри, дохутырхэм псоми я зэхуэдэ фэилъхьэгъуэ хъуащ.

Апхуэдэщ медицинэ хъэлатыр къызэрыунэхуауэ щытам и хъыбарыр. Ди зэманым къыщыхъуа щыIэщ хъэлатым инфекцэ зэхуэхьэсыпIэ хъуауэ къыщагъуэтаи. КъуэкIыпIэ Бернингем сымаджэщым микроскопкIэ щызэпаплъыхьауэ щытащ медицинэ лэжьакIуи 100-м я хъэлат хужьхэр. Абыхэм ящыщ куэдым «золотистый стафилокок» инфекцэр якIэрылъуи къагъуэтат. Мариленд университетым и щIэныгъэлIхэм къалъытащ хъэлат хужьыр сымаджэхэм я инфекцэхэр зэбгырызыхыу.

2008 гъэм Шотландием унафэ къыщащтауэ щытащ медицинэм и лэжьакIуэхэм халат хужьыр щамытIэгъэну. Инджылызми ар ящымыгъмэ нэхъыфIу къыщалъытауэ щытащ зы зэман. Урысейм медицинэ дэIэпыкъуныгъэ псынщIэм хэт дохутырхэм медицинэ фэилъхьэгъуэ зэмыфэгъухэр ящыгъмэ, нэхъ къезэгъыу къалъытащ.

Ди зэманым фэилъхьэгъуэ хужьыр медицинэм и лэжьакIуэхэм ящыгъщ, ар къабзагъэм и дамыгъэщ. Иджы хъэлатхэр щадкIэ къагъэсэбэп бактерием пэщIэт, псыр тыншу зыпхымыкI щэкIхэр.