Хэкуми лъэпкъми щыгъупщэнукъым

УсакIуэ цIэ­рыIуэ Гъубжокъуэ Лиуан и къалэмыпэм къы­­щIэ­кIащ гупсысэ куукIэ гъэн­щIа усыгъэ купщIа­фIэ куэд, ахэр хабжэ къэбэрдей поэзием и лъагапIэм. Абы и зэфIэкIым и ехъулIэныгъэхэр зыхуэдэм тетхыхьащ ди лъэпкъ щэнхабзэм и цIыху щэджащэ куэд. Абыхэм ящыщ зыбжанэм Гъубжокъуэм хужаIахэм фыщыдогъэгъуазэ.

Шэвлокъуэ Пётр: Дунейм дахэу, гуапэу трилъагъуэ псоми щыгуфIыкIыу, «гъэгъахэр гъунэгъу Iы­хьэу» къригуэшэкIыу, гу­ма­щIэу, псэ дахэ иIэу уса­кIуэм и гущIэлъапсэм «къриха» мы зы «усэ налъэр» къы­зы­хэтха «Си лъахэ - си удз да­хэ» усэм фIэкIа имытхами, ди гум къыщIитхъыу зи гъа­щIэ пшыналъэр зэпыча Гъубжокъуэ Лиуан зэрыусакIуэ нэсыр гъуэщэнутэкъым.

ПсэкIэ зыхимыщIауэ, и псэм къыбгъэдэмыкIауэ Лиуан зы уси итхакъым. Усэ тхыныр зэи и зэштегъэупIэу щытакъым. И «губампIэр» (фIы ирехъу, Iей ирехъу, и гум къыдрихьеяр) «зэри­гъэ­тIыс» гурыщIэ псалъэт усэр.

Лиуан дунейм ехыжа нэужь, къыдагъэкIыжауэ щы­та «Иужьрей уафэхъуэпскI» усэ сборникым ит усэхэм иджы дыдэ щIэрыщIэу сыкъеджэжащ. А тхылъым нэхъ пасэу сэ сызэмыджа ит­къым, сыту жыпIэмэ Лиуан щIалэ дыдэу япэ лъэбакъуэ поэзием щича зэманым къыщыщIэдзауэ и творчес­т­вэм зэрызиужьам сыщы­гъуазэщ, илъэс зыб­жа­нэ­кIэ «Iуащхьэмахуэ» журналым дыщызэдэлэжьащ. И усэхэм хуэдэу, езы Лиуани гума­щIэу, гуапэу, «макъ щабэу», фэ­рыщIыгъэ лъэпкъ хэмылъу зэрыщытам сыщы­гъуазэщ. Лиуан и хъэтIыр, и макъыр нэгъуэщIхэм яхэ­гъуэ­щэнкIэ Iэмал зимыIэщ. Абыхэм яхэлъ гурыщIэм, гуп­сысэм «укъызэщIаIэтэ» къу­дейкъым, атIэ цIыху­гъэ­ми дунеягъэми пыщIа къэ­хъугъэхэм куууэ урагъэгупсыс. Езы Лиуан игу хэщIу зэ­рит­хыжауэ, адэIэ щабэ жы­хуа­Iэр зи щхьэфэм къы­те­мы­Iэба, гу щимыхуэу зи анэр пасэу зыфIэкIуэда уса­кIуэм и мащIэкъым цIыхур зыгъэгумащIэ, гущIэгъулы зыщI, нэщхъеягъуэм и ныбжь мащIэ зытелъ, плъэмыкIыу уи нэпсыр къыщIэ­зыху усэ гумащIэхэр. Гъуб­жо­къуэм егъэлеяуэ куэд имытхами (ар зэи хущIэ­къуа­къым усэ нэхъыбэ зэритхыным), абы къыщIэна усэ телъыджэхэр адыгэ усыгъэм лъэужь дахэу къыхэнащ, тхылъеджэхэм я гум гуапэу къинащ.

IутIыж Борис: Уэрэд жиIэ зэпыту псэуа за­къуэ­тIакъуэхэм ящыщщ Гъуб­­жокъуэ Лиуан. Сабиигъуэ гуры­фIы­гъуэн­шэмрэ щIа­лэгъуэ хьэлъэмрэ къапх­ры­кIа, псэуну щIидзауэ къы­щы­фIэщIым, гъащIэр зэуэ къытеункIыфIа пэтми…

Поэзие - аращ Лиуан ­псэуху жиIа уэрэдым зэреджэр. Бо­хъ­шэм иплъхьэ е къыгуэб­дзэ­къыкI мыхъу псоми пщIэ лъэпкъ щыхуамыщIыж мы ди зэ­маным шэщIауэ ущIы­теп­сэ­лъыхьыни щымыIэу къыпщохъу Гъубжокъуэм гъащIэ гъуа­зэу иIа поэзием. Сыту жы­­пIэмэ усыгъэр Тхьэм цIыхур гъунэгъу зэрызэхуищI Iэмалщ. Iэщэ нэщэнэхэр тепщэ щыхъу зэманхэм деж пшэхэм щIахъумэ дыгъэщ. Ягъэ­ныщ­кIуурэ фIэкIа дунейм и фIымрэ и Iеймрэ зэхэзымыхуфхэм къап­ху­гу­ры­мы­гъэ­Iуэн икIи пхуазыхемыгъэщIэн телъыджэщ.

Бицу Анатолэ: Лиуан и усакIуэ гупсысэр хуегъэлажьэ нэхъ лъа­пIэ дыдэу щыIэм - къэзылъхуа лъэп­къым и дыгъуасэмрэ и нобэмрэ зэпыщIэным, абы и пщэдейрей махуэр убзыхуным, ар дэтхэнэ зы цIы­ху­ми хъуэпсапIэ нэху хуэщIы­ным. Псэемыблэжу, зэфIэ­кIыш­хуэ зэриIэр къигъэлъа­гъуэу лъэпкъ литературэм хуэлэжьащ Гъубжокъуэр.

ЩакIуэ Марьянэ: Гъубжокъуэ Лиуан и  тхылъхэр къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ абы и гъащIэм, и щыIэкIэ-псэу­кIэм. Ар зэи тетхыхьыр­къым фIыуэ зыщымыгъуазэ Iуэ­ху­гъуэхэм. Сыт щыгъуи хуосакъ и усэм и теплъэм, и фащэм, сатырхэм пкъы ящIэту щытыным. Уса­кIуэр хущIокъу къищтэ темэхэм нэгъуэщIхэм къамыгъуэта гуэрхэр къыщигъуэтыным. Ар Iуэху гугъущ, ауэ Лиуан ар зрегъэ­хъулIэ.

Хьэх Сэфарбий: Гъубжокъуэ Лиуан и цIэр куэдрэ зэхэсха, и тхы­гъэхэм седжа нэужьщ езым сы­щы­­хуэзар. Ар куэдым къацIыху уса­­кIуэ хъуат, университетым щеджэрт. Зэгуэ­рым абы срохьэлIэ тхылъ цIыкIу гуэр иIыгъыу. «Дапщэщ уэ езым уи тхылъ къы­щы­дэкIынур?» - соупщI. «Куэд иIэж­къым сысейри къыдэкIыным», - жеIэ Лиуан.

Пэжуи, куэд дэмыкIыу дунейм къыте­хьащ Гъубжокъуэм и япэ усэ тхылъ цIык­Iур, «Шэрэдж толъ­къун­хэр» зыфIищар. Тхы­лъыфI хъуат ар, усэфI куэд итт. ИужькIэ Лиуан усэ куэди итхащ, тхылъ Iэджи къы­ди­гъэкIащ, ауэ а япэрейр сэ нэхъ гукъинэж сщыхъуащ.

Тхьэгъэзит Зубер: Лиуан и литературэ лIыхъужьыр щIэпсэур мыхьэнэншэу, IуэхукIэ мыгъэнщIауэ и гъащIэр ири­хьэ­кIыну ара­къым, атIэ лэжьыгъэкIэ, ари Iэпщэ къару лэжьыгъэ къудей мыхъуу, псэмрэ акъылымрэ я зэ­­пымыуж лэ­жьы­гъэкIэ гъэнщIауэ щытынырщ.

Гъубжокъуэм и цIэр жыжьэ нэIусат. Сигу къокIыж РСФСР-м и тхакIуэхэм я III съездым сызыщыхуэза Гамзатов Расул къызжиIауэ щытар. «Хэт Гъубжокъуэ Лиуаныр? Щыпсэур, щылажьэр дэнэ?» Жэуап еста нэужь, Гамзатовым жиIащ: «ФIыщ апхуэдэ усакIуэ щIалэ гъэщIэгъуэнхэр фиIэ зэрыхъур. Сэ сыкъеджащ Лиуан и усэ гуп «Дружба народов» журналым тету. Нэгъэсауэ усэфIхэщ!»

Тхьэхущынэ Ланэ.