«Псэуну гъащIэ зыхуэфащэр мыувыIэу кIуэхэр ар къудейщ». КIыщокъуэ Алим и усэ сатырыр сигу къигъэкIыжащ нобэ си хьэщIэ щIалэ нэфIэгуфIэ, зи макъ дахэмкIэ щIыпIэ куэдым къыщацIыхуа, Старэ Шэрэдж къуажэм къыщалъхуа, адрейуэ зыпэрытым къинэмыщIа, гъуазджэм хуэлажьэкIэрэ лъэпкъым и пщIэм зэрыхигъэхъуэным хущIэкъу, Осетие Ищхъэрэ - Аланием щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Уэзрокъуэ Чэрим.
Зэрысабийрэ уэрэд жыIэным дихьэх щIалэм зиужьынымкIэ сытым щыгъуи и адэ-анэр дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъуащ. Чэрим Старэ Шэрэдж дэт курыт еджапIэ №2-р къиуха нэужь, Налшык дэт ГъуазджэмкIэ колледжым щIэтIысхьащ. Абы и гъэсакIуэу щытар Къэбэрдей-Балъкъэрым, Ингуш Республикэм щIыхь зиIэ я артист Даур Иринэщ. ИужькIэ, ГъуазджэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал институтым щIэтIысхьэри, щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызэригъэгъуэтащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шэрджэс Мухьэмэд и нэIэм щIэту.
Уэзрокъуэр хамэ хэгъэгу щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм хасэхэм ирагъэблагъэри, махуэ тIощIрэ щым къриубыдэу, къэралиплIым къыщикIухьащ. Чэрим 2016 гъэм, езыр илъэс 25-рэ щрикъум ирихьэлIэу, уэрэд 25-рэ зытет альбом щхьэхуэ къыдигъэкIауэ щытащ. Утыкушхуэхэм ихьэн зэрыщIидзэрэ илъэситху щыхъум изакъуэу концерт итыфат щIалэм.
Уэзрокъуэм упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащи, къыджиIахэм ди гуапэу фыщыдогъэгъуазэ.
- ЗэрытщIэмкIэ, Чэрим, хамэ щIыпIэ щыпсэу ди лъахэгъухэм я деж ущыIащ. УздэкIуам сытхэр щызэхэпха, щыплъэгъуа, япэу къыщыщIэбдзари сыт хуэдэ къэралра?
- СыздэщыIа къэралхэм ятеухуауэ мыр нэхъыфIщ, мор нэхъ Iейщ схужыIэнукъым. Сигуми си псэми къыдыхьащ сызыхуэза псоми я щыIэкIэ-псэукIэр, я зэхэтыкIэр. Я хабзэ-нэмысым и гугъу тщIымэ, икъусыкъужу фIы и лъэныкъуэкIэ псыхьащ. Ауэ, си гум гуауи къинащ. Ар сыт жытIэмэ, «сыадыгэщ» жызыIэу абы щыIэ дэтхэнэми, я нэгум ущиплъэкIэ, я нэхэм гукъеуэшхуэ щIыболъагъуэ. Мис абы сигъэхыщIащ, сигъэзджызджащ. Зи псэр ХэкужьымкIэ къеIэу, зи пкъыр, къэпхъэным иубыдам хуэдэу, хамэ щIыпIэмкIэ къызэрыщынэм сигъэгумэщIащ. Ахэр къэзгъанэу сакъызэрыхэкIыжынур си гум къы щIитхъырт.
Си зекIуэр Иорданием щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я деж къыщыщIэздзэри, Америкэм, Канадэм, Тыркум щыпысщащ. «Хэкужьым къикIащ» жаIэу, а къэралхэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм сызэрагъэлъэпIам щIэи-гъуни иIэкъым. Хамэ щIыпIэр унапIэ зыхуэхъуа, абы щыIэ ди хэкуэгъухэм къызэрагъэпэща Адыгэ Хасэхэм къокIуалIэ бзэр фIы дыдэу зыщIэхэри, къагурыIуэ мыхъумэ иримыпсалъэфхэри, лъэпкъым къызэрыхэкIам фIэкIа и бзэм щыщу зы псалъэ зымыщIэхэри. Ауэ, джэгу хъуамэ, я нэхэр къилындыкIыу, зэрахузэфIэкIкIэ псори къэфэнущ. «Хэкужьым дыкъыщыхутэжам хуэдэу къытщохъу, фэр хуэдэ уэрэджыIакIуэ-хэр къытхуэкIуэу джэгу щызэхэтшэхэм деж», - жаIэрт абыхэм. «Ди гур Хэкум щыIэщ, ди лъэр пхъэм дэнащ», «Дуней фIыгъуэр дбгъэдэлъми, дыхэхэсщ». А псалъэхэр щызэхэсхкIэ, си пкъым хэлъ лъынтхуэхэм ирижэрти, си гур къызэфIигъанэрт.
- УэрэджыIакIуэ ухъуным сыт къежьапIэ хуэхъуар?
- ЦIыху къэскIэ щысабийм къыщегъэжьауэ хъуэпсапIэ гуэр и гум къыщоуш. Сэ сызэрыцIыкIурэ уэрэд жыIэныр сфIэфIт, сыдихьэхырт. Си адэ-анэри ар IэщIагъэ схуэхъуну хуейт. Си анэм сыкъишэурэ, Налшык къалэ дэт «Школа искусств» жыхуаIэм илъэсийкIэ сыщеджащ. Къуажэ школымрэ абырэ зэгъусэу къэзухащ. Курыт еджапIэм сыщыщIэсам сыт хуэдэ зэхьэзэ-хуэ щыIэми сыхэтащ. Мыз Борис и фэеплъу зэхашауэ щыта «Бони-ми» зэпеуэм и Iыхьэ Тыркум щекIуэкIыу си анэм сишэри сыхэтати, а зэхьэзэхуэм япэ увыпIэр уэрэджыIэнымкIэ къыщысхьат. Хэкум дыкъэкIуэжа иужь усакIуэ-макъамэтх Бейтыгъуэн Iэуес дригъэблагъэри, мыпхуэдэу си анэмрэ сэрэ къыджиIащ (сэ абы щыгъуэм илъэс 12 сыхъуами арат): «Уэ зэчий бгъэдэлъщ, ухуеймэ сыбдэIэпыкъунущ, уэрэд пхуэстхынущ, утыку уисшэнущ. Ар IэщIагъэ пхуэхъуну уи гум жиIэмэ, зэрысхузэфIэкIымкIэ зыпщIэзгъэкъуэнущ, зэгъусэу Iуэху зэдэтщIэ-нущ!». Абдежым си нэ къызыхуикI си хъуэпсапIэм сылъэIэсауэ къысщыхъужат. А махуэм къыщыщIэдзауэ нобэр къыздэсым Iэуес и жьауэм сыщIэту сыкъогъуэгурыкIуэ, сытым дежи сэбэп къысхуохъу. Абырэ сэрэ уэрэд 50-м нэс зэдэттхащ, Сокъур Ольгэ макъамэ зыщIигъэувахэри хэту.
- Хэт сымэ иджыри уздэлажьэр, Чэрим?
- Я цIэр си гуапэу къисIуэнт Мамий Аслъэн, Къул Iэмир, Урыс Светэ, НэгъущI Саидэ, Къанкъул Рае сымэ. Абыхэм псоми фIыщIэ яхузощI икIи сохъуэхъу я IэдакъэщIэкIхэмкIэ цIыхухэр ягъэгуфIэу ди япэ куэдрэ итыну!
КъинэмыщIауэ, архивым къыхэсхыжа уэрэд бжыгъи дунейм къытезгъэхьэжащ. Ауэ «Жьым фымыщI и жагъуэ» уэрэдыр згъэзэщIарэт жысIэу, куэд щIауэ си нэ къызыхуикIщи, абы теухуа мыр къыхэзгъэщынут. Уэрэд дапщэ жысIами, зэхэсхами, абы хуэдэу купщIэ зыхэлърэ цIыхухэм я гум дыхьэрэ щымыIэу къысщохъу. Иджы дыдэ къистхыкIыжащ ар. Мы уэрэдыр си япи уэрэджыIакIуэ куэдым ягъэзэщIащ, псалъэм папщIэ, Мэремыкъуэ Хъусенрэ Нэхущ Чэримрэ, нэгъуэщIхэми. Абыхэм сефIэкIыжынщ, ауэ уэрэдым и мыхьэнэр цIыхубэм иджы-ри зэ зэхахмэ нэхъыфIы-жу къызолъытэри аращ. Ар мы илъэсыщIэ къэсам ирихьэлIэу дунейм къытезгъэхьэну сыхущIокъу.
- Мы зэманым сыт хуэдэ Iуэхугъуэхэм яужь уит?
- Мы гъэм Iуэху куэдым зеспщытати, сыхунэмысым жысIэри тIэкIуи сыкъэгузэвэжат, арщхьэкIэ, илъэсым и кIэ дыдэ мыхъуу си гуращэхэм я нэхъы-бэр зэзгъэхъулIащ. Мы гъэр къызэрихьэрэ Москва и нэхъыбэм сыщыIэщ, уэрэд тIощIым нэс зытет альбом щедгъэтхащ абы. Урысейм щIыхь зиIэ и уэрэджыIакIуэ, актрисэ Булановэ Татьянэ и гъусэу жытIэ уэрэди хэту. Ари куэд щIауэ сызыщIэхъуэпса Iуэхухэм ящыщу къызэхъулIащ. Илъэс дызыхуэкIуэм зи гугъу сщIа альбомыр утыку къитхьэну ди мурадщ.
- ЗэрысщIэмкIэ, Чэрим, уэрэджыIэным и мызакъуэу хьэрычэт Iуэхуми фIыуэ ухозагъэ. «Налшык» зи фIэщыгъэ шхапIэ бгъэлажьэм куэдым и гугъу ящIу зэхызох. А лэжьыгъэм утегушхуэным сыт щхьэусыгъуэ хуэхъуар?
- Щхьэщытхъуагъ сфIэфIкъым, ар адыгэм зэи ди хабзэу щытакъым, ауэ, укъыщызэупщIакIэ, жэуап уэстынщ. ЗэрытщIэщи, адыгэу ущытыныр Iуэху цIыкIукъым. Си щхьэкIэ си псэм хэлъщ си лъэпкъыр. Куэдрэ сегупсысырт, адыгэ щэнхабзэм хэлъхьэныгъэ гуэр хуэсщIарэт, жысIэу. Илъэс 12 - 13-кIэ дызэIэбэкIыжмэ, нысашэ хъуамэ, адыгэ фащэ цIыхухэм къалъыхъуэрт, а зэманым бэджэнду ят щыIэтэкъым. Ди дэрбзэр Iэзэхэми ящэу фIэкIа бэджэнду ятыртэкъыми. Ари лъапIэ дыдэти, а зэ щытIэгъэгъуэм щхьэкIэ цIыхур тегушхуэфыртэкъым къищэхуну. Си гупсысэр хуэкIуащ, адыгэ фащэ езгъэдынщи, бэджэнду стынщ, жысIэри. ИкIи зэман кIэщIым къриубыдэу ар зэзгъэхъулIащ. Иджыпстуи мэлажьэ «Ассанэ» зыфIэсщауэ щыта тыкуэныр. Абы къыкIэлъыкIуэу сытегушхуащ шхапIэ згъэлэжьэным. Сыхуейт абы щылэжьэнухэм, лъэпкъ фащэхэр ящыгъыу, адыгэ шхыныгъуэхэр щапщэфIу зэхуэзгъэхъуну. Республикэм къытхуэкIуэ хьэщIэхэм ящыщу ди деж къытхуеблагъэхэм, лъэпкъым ди щыIэкIэ-псэукIэр зыхуэдэм и зы Iыхьэ нэхъ мыхъуми щыгъуэзэн папщIэщ ар щIэсщIар. СызэреплъымкIэ, къызэхъулIауэ къызолъытэ.
- СыткIэ захуэбгъэзэнт ди щIэджыкIакIуэхэм, Чэрим?
- Ди лъэпкъым ижь-ижьыж лъандэрэ къыддэгъуэгурыкIуэ Iуэхугъуэ дахэхэр тхъумэфу, ди бзэмрэ ди хабзэмрэ тщIэжу, фIым дыхуэIэижьу, Iейм дыпыIукIуэту адыгэ лъэпкъыр куэдрэ Тхьэм дигъэпсэу! ИлъэсыщIэ къэблэгъам фIыгъуэр къытхудэкIуэну, узыншагъэрэ гуфIэгъуэрэ дэтхэнэ зы унагъуэми илъыну, гукъеуэрэ гухэщIрэ лъэпкъкIи къэралкIи димыIэну, Тхьэм къыщIигъэкI!
