Литературэ

Эзоп пасэрей алыдж баснятх цIэрыIуэщ. КъызэралъытэмкIэ, а жанрымкIэ япэ дыдэу тхыгъэ зытхари а унэтIыныгъэм зезыгъэужьари аращ. Басня кIэщIу 426-рэ щызэхуэхьэсауэ Эзоп и тхылъ щхьэхуэ къыдэкIауэ щытащ. Абыхэм ящыщ зыбжанэ тхакIуэ Хьэту Пётр зэридзэкIауэ фи пащхьэ идолъхьэ.
 

Мысыр литературэм новеллэ жанрым и лъабжьэр щызыгъэтIылъахэм ящыщ зыуэ щытащ Лашын ТIэхьир Мыхьмуд. Абы и гъащIэм, и лэжьыгъэм дыщигъэгъуэзащ журналист, публицист цIэрыIуэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд.

КЪЭРМОКЪУЭ Хьэмид зэхуихьэсыжащ, итхыжащ хъыбар куэд. Тхыдэр зи лъабжьэ, пщыхэмрэ пщылIхэмрэ я зэманыр къыщыгъэлъэгъуахэри яхэтщ абыхэм. Къэрмокъуэм итхыжахэм ящыщщ «Гулей» хъыбарыр. Гулей и пщыр иукIыжу Iуащхьэр псэупIэ зэрищIам, адэкIэ къылъыкъуэкIахэмрэ и щхьэ кърикIуахэмрэ ятеухуащ фызэджэнур. Мыбы къыхэщ цIыхухэм я хьэлхэм укIэлъыплъынуи гъэщIэгъуэнщ, езы хъыбарым къыщыхъу Iуэхугъуэхэм я къэгъэшыпIэхэми узыпэмыплъауэ зыкъридзэкIыу гъэпсащ.

ГЪУЭТ Синэ

Гулей

Багъ Марьям и «Гъуэгуанэ тхыгъэхэр» тхылъым ихуащ блэкIам ухэзыгъэплъэж, нобэрей ди зэхэтыкIэр нэгум къыщIэзыгъэхьэ, къэкIуэнум фIыкIэ ухуэзыгъаплъэ хъыбар кIэщI цIыкIухэр. Абыхэм ящыщ дэтхэнэми узыщIигъэгупсысыжу, Iущыгъэ гуэр къыхэпхыу апхуэдэщ. Ахэр зытеухуар езым, къэзыухъурехь цIыхухэм я гъащIэм  къыщекIуэкIа Iуэхугъуэхэщ. Аращ удахьэхыу, псэм къехуэбылIэу щIыщытри.

ЩхьэщэмыщI Изэ.

                                      Шыдым и хъыбар

УФ-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Багъ Мэрьям и IэдакъэщIэкIхэм, ахэр зытриухуэхэм хилъхьэ гупсысэмрэ хуабагъымрэ узыIэпашэ. «Гъуэгуанэ тхыгъэ цIыкIукIэ» узэджэ хъуну мы хъыбар кIэщIхэм уи нэгу къыщIагъэхьэж пасэрей дадэхэмрэ нанэхэмрэ я шыфэлIыфэмрэ жумартагъымрэ, цIыхум и псэм и къэбзагъымрэ зэхэтыкIэ нэсымрэ, щIыуэпсымрэ цIыхупсэмрэ зэрызэпыщIа налъэхэр. Ди гуапэу фи пащхьэ идолъхьэ апхуэдэ хъыбар зыбжанэ.

Си жэщ уэздыгъэ

Бзылъхугъэр усакIуэхэм, уэрэдусхэм ягъэлъапIэ, псалъэ къыхэщыпыкIахэмкIэ ягъафIэ. Анэм хуауса уэрэдхэр, усэхэр псэм щIыдыхьэр а псалъэм хуабагъэу къыпкърыкIыр къару нэрымылъагъукIэ зэрызыхэтщIэр арагъэнущ. УсакIуэ, уэрэдус, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Вындыжь Марие иуса уэрэдхэм куэду яхэтщ и анэм теухуахэр. Бзылъхугъэхэм я махуэм щIыхькIэ нобэ абыхэм къахэбгъэщхьэхукI хъунущ «Мамэ» усэр. Абы макъамэ щIэзыгъэувари зыгъэзащIэри егъэджакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ЗэрамыщIэ Заретэщ. Уэрэдым и псалъэхэм адэкIэ фыкъыщеджэ.

УсакIуэ Тхьэзэплъ Хьэсэн «Гурылъ темыпыIэхэр» зыфIища и тхыгъэ кIэщIхэм гурыщIэ дахэ, къабзэ къыщыгъэлъэгъуащ. Абыхэм гупсысэ куу ящIэлъщ, цIыхум и гум щыщIэр къыщыгъэлъэгъуащ, жыпIэнурамэ, дэтхэнэ зы тхыгъэри гъащIэм и джэрпэджэжщ. Апхуэдэуи а гурылъхэр бзэ къулейкIэ икIи шэрыуэкIэ къиIуэтащ.

Тхьэхущынэ Ланэ.

* * *

(Псысэ)

Интернетыр къызэрытщхьэпэхэм язщ лъэпкъ куэдым я литературэм, цIыхухэм я гупсысэкIэм, дуней тетыкIэм дызэрыщигъэгъуазэр. Ущие дахэрэ гупсысэкIэ гъэнщIа тхыгъэм фыщыдгъэгъуэзэнращ мы тхыгъэр зэддзэкIыным щхьэусыгъуэ хуэхъуар.

ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ зэзыгъэгъуэту лэжьапIэ хъарзынэхэри зыIэрызыгъэхьэжа щIалэгъуалэ гуп я егъэджакIуэу щытам деж кIуащ  лъагъунлъагъу. Щхьэж и Iуэху зэрыдэкIым чэзууэрэ тепсэлъыхьащ, ауэрэ зыIууэ гугъуехьхэри абыхэм къаIуэтэн щIадзащ.

Тыркум щыIэ адыгэ къуажэ 800-м щIигъум ящыщщ Анталие къалэм къедзауэ псэу Елэмэ абазэхэ къуажэр. Абы дэсахэм я щыIэкIэ-псэукIэм, адыгэ хабзэу дэлъам, мы щIыналъэм щIыщетIысэхам и щхьэусыгъуэм, къуажэм дэсахэм я унэцIэхэм, цIыху Iущхэу, IэпэIэсэхэу щытахэм я гугъу Едыдж Нихьаи къыщытхуещI «Къэгъэзэгъуэ» тхылъым. 

Тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат Унэрокъуэ Мирэщ мы тхылъым пэублэ псалъэ хуэзытхар. Абы щыщ зы пычыгъуэ: