Календарь событий

24 августа 2026

Эбзеев Борис Сэфар и къуэр дунейм ехыжащ

Политик къызэрымыкIуэ, щIэныгъэлI, къэрал къулыкъущIэ, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и унафэщIу 2008 – 2011 гъэхэм щыта Эбзеев Борис Сэфар и къуэр дунейм ехыжащ.
Урысейм и Конституцэ судым хэткIэрэ, Борис Сэфар и къуэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ къэрал хабзэхэр зэфIэгъэувэным, урысей къэралыгъуэм и лъабжьэхэр гъэбыдэным.
КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек интернетым щиIэ напэкIуэцIым абы теухуауэ щитхащ: «Иужьрей илъэсхэми ар лэжьащ, юрист IэщIагъэр къыхэзыхахэм и щIэныгъэрэ IэзагъэкIэ ядэгуашэу, Урысей Федерацэм и ХэхакIуэ комиссэ нэхъыщхьэм хэтащ.

ЦIыху губзыгъэу, хахуэу тхыдэм къыхэна

Урысейм и ЛIыхъужь, Шэшэн Республикэм и Президенту щыта Кадыров Ахъмэт-Хьэжы къызэралъхурэ илъэс 75-рэ ирикъуащ. КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек Максым щиIэ напэкIуэцIым а махуэм иритхащ:
«ЩIыналъэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ зэманым республикэм и унафэщI къулыкъум теувауэ щытащ ар.
Си адэ, КIуэкIуэ Валерий Мухьэмэд и къуэмрэ абырэ гуапэу зэхущыту, зэкъуэшыгъэ яку дэлъу къызэдэгъуэгурыкIуащ.

НОБЭ

ШыщхьэуIум и 24, блыщхьэ
1830 гъэм дунейм ехыжащ Къэбэрдей пщы уэлий хахуэ Жанхъуэт Кушыку.
1943 гъэм Къардэн Къубатий Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэр къыфIащащ.
2008 гъэм Пекин щызэхуащIыжащ XXIX гъэмахуэ Олимп джэгухэр. Китайм и къалащхьэм дыщэ медаль къытхурихауэ щытащ адыгэ бэнакIуэ Хъущт Аслъэнбэч.
1943 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ, зэдзэкIакIуэ КъумпIыл Къадырбэч.
Дунейм и щытыкIэнур

Лъэпкъым къыхуэна щIэин лъапIэ

ЕгъэджакIуэ щыпкъэу, хэкупсэ нэсу, тхыдэдж телъыджэу икIи къэхутакIуэ Iэзэу щытащ КъБКъУ-м и профессор, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Бетрожь Руслан Жэмалдин и къуэр (1942-2014). Лэскэн районым хыхьэ Старэ Урыху адыгэ къуажэм къыщалъхуа Бетрожьым и гъащIэ псор хуигъэпсащ лъэпкъ тхыдэр джыным, абы къикIуа гъуэгуанэр къызыхуэтыншэу зэфIэгъэувэжыным, ахэр щIэин лъапIэу щIэблэм къахуэгъэнэным. ЩIэныгъэлI цIэрыIуэр къыщIэна къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэм ноби пщIэшхуэ яIэщ. 

ФIымрэ емрэ щызэпалъытэу

Егъэджэныгъэ IэнатIэм зэхъуэкIыныгъэу къыщекIуэкIым щхьэж хуиIэ еплъыкIэр зэтемыхуэнкIэ хъунущ. Хэти егъэгуауэщхьэуэ курыт еджапIэм щIэс ныбжьыщIэхэм къатехьэлъэу пIэрэ жыуигъэIэну, зэрырагъаджэ программэр зэрагъэнщIыIуэр, хэти щогуфIыкI сабийм и есэныгъэхэмрэ дэзыхьэххэмрэ зыщрагъэужь хъуну унэтIыныгъэ щхьэхуэхэр къызэрыхагъэхьэм. Пэжщ, сыт хуэдэ зэхъуэкIыныгъэри зэпэшэчауэ щытыпхъэщ, егъэджэныгъэм теухуауэ къэралым къищта мардэхэр зэрызэфIахми егупсысыпхъэщ.

ЗэгурыIуэр мэунэ

Нобэрей зэманым мыхьэнэшхуэ зиIэхэм ящыщу жыпIэ хъунущ зэгурыIуэныгъэр - цIыхумрэ дунеймрэ, лъэхъэнэхэмрэ щэнхабзэхэмрэ, динымрэ лъэпкъхэмрэ, цIыху щхьэхуэхэм ехьэлIауэ. А Iуэхухэм щытепсэлъыхьащ иджыблагъэ Пятигорск щекIуэкIа «Мэшыкъуэ» XVII урысейпсо щIалэгъуалэ зэхыхьэм. 
«Мэшыкъуэ щIэныгъэ центр» АНО-м и егъэджэныгъэ программэхэм я унафэщI Мхитарьян Григорий иригъэкIуэкIат «Зы бзэкIэ, е дызэрызэгурыIуэнур дауэ?!» зыфIища дерсыр. Абы хэтахэр тепсэлъыхьащ зэхэщIыкIыгъуэу щыпсалъэми, зым адрейр щIызэхимыхым, гупсысэр тэмэму щIызэIэпамыхыфым.

ЩIыгум и зэхэлъыкIэрщ зэлъытар

Ди планетэм и гравитацие губгъуэм е, нэгъуэщIу дгъэнаIуэмэ, зыщIэзышэ и къарум щIыпIэ-щIыпIэкIэрэ зэрызыкъыщигъэлъагъуэр, мэзхэм, псыхэм, къуэладжэхэм, губгъуэхэм, нэгъуэщIхэми инагъ-цIыкIуагъ и лъэныкъуэкIэ я зэхэлъыкIэр сурэтрэ картэу тхылъхэм зэрагъэбыдыхь Iэмалхэмрэ хэкIыпIэхэмрэ лъыхъуэ икIи къэзыгъуэт щIэныгъэщ картографиемрэ геодезиемрэ.
Физикэмрэ математикэмрэ щIэгъэкъуэн зыхуэхъуа а тIур къагъэщхьэпэ гъавэр щытрасэ щIыгум кIэлъыплъхэми, геоботаникэ, географие, геологие щIэныгъэхэми. 

Лъэпкъым дежкIэ иIэ мыхьэнэр

Ини цIыкIуи, зыужьыныгъэ хъарзынэхэр зыIэрызыгъэхьаи е къыкIэрыхупаи иджыкIэ къахутауэ щыIэ лъэпкъхэм зыри яхэткъым зи IуэрыIуатэ зэзымыгъэпэща, ар зимыIэ, пасэхэми иужькIи ар зыубгъуауэ зи гъащIэм хэмыт. Лъэпкъым, цIыхум зыхуэмей зэи къигупсысыркъым, зэдэууэ абыхэм псоми я IуэрыIуатэ щызэхалъхьакIэ, ар зыгуэрым епхащ, Iэмалыншагъэм къыхэкIащ, къалэн зэхуэмыдэхэр игъэзащIэу къэгъуэгурыкIуащ.