Календарь событий

Тхыдэм уриплъэмэ,  Урысеймрэ Тыркумрэ я зэхущытыкIэм куэдрэ зихъуэжащ. Ар мамыр зэпыту екIуэкIакъым, Тырку-урыс зауэ зыбжани тхылъ напэкIуэцIхэм къыщыбгъуэтынущ. 

Адыгэ лъэпкъым къыхэкIа лIыхъужь зыбжанэ цIэрыIуэ щыхъуащ зи гугъу тщIы зэпэщIэтыныгъэхэм. Щапхъэм и хьэтыркIэ, ХьэтIохъущокъуэ Исмэхьил-бей япэу тхыдэ напэкIуэцIхэм къыщыхэхуэр апхуэдэхэм язщ. Ауэ ди лъэпкъым Тыркум зэи и щIыб хуигъэзакъым, а дзыхьыр къыщамыгъэпэжа къахуихуами. 

Унэ зыщIым, гъэсэныгъэ дахэ зыбгъэдэлъ бын къэзыгъэтэджым, жыг зыгъэтIысым гъащIэм и хьэкъ къытемынэжауэ къалъытэу щытащ. Ар нобэми апхуэдэущ зэрыщытыр. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, а Iуэхугъуэхэр зыхуей хуэгъэзэныр зы махуэм къитIэсэнукъым, ар къэгъэнауэ, гъащIэ псор хуримыкъунри хэтщ. Апхуэдэу щыт пэтми, цIыхур псэуху йолIалIэ, къыщIэувэ щIэблэр гъуэгу захуэ зэрытригъэувэным, езым къыдэмыхъуа е къемыхъулIа и щыIэныгъэм къыхэкIамэ, абыхэм къыпащэу псэуныгъэр адэкIэ зыгъэкIуэтэн и ужьым къызэрыринэным.

NASA зэгухьэныгъэм (США) щылажьэ IэщIагъэлIхэм уахэ жыжьэм и зы къуапэм къыщалъэгъуащ вагъуэ гуэрэнышхуэрэ абрагъуэу а щIыпIэм щызэрыгъэуIуа галактикэхэм ящыщу тIум гъунэгъуIуэ зэрызыщыхуащIар.

ГъэщIэгъуэну къалъыта а Iуэхугъуэм и екIуэкIыкIэм астрономхэр пIалъэ гуэркIэ кIэлъыплъащ. Ар абыхэм зрагъэхъулIащ ЩIым и хъуреягъыр езыр-езыру къэзылъэтыхь спутникхэм ящыщ зым хащIыхьа Хаббл телескопымкIэ. 

Адыгэхэм Урыху жыхуэтIэ, осетинхэм ящыщу дигорхэм - Ираф, иронхэм – Араф цIэхэмкIэ зэджэ псыр республикэхэу Осетие Ищхъэрэ - Аланиемрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ я щIыналъэхэм щожэх.

ЩIэныгъэлIхэм планетэщIэ къызэIуахауэ, цIыхум и лъэр зэи здынэмыса икIи здынэмысыфыну уахэ жыжьэм къыщекIуэкI къэхъукъащIэхэм теухуауэ къэхутэныгъэ телъыджэхэм я хъыбар зэхыдох кIэщI-кIэщIурэ. Псоми яфIэгъэщIэгъуэнщ а псори астрономхэм къызэрахутэ щIыкIэр, къагъэсэбэп Iэмалхэр. Языныкъуэхэм а Iэмалхэр къазэрыгурымыIуэм къыхэкIыу, къэхутэныгъэхэми шэч къытрахьэ. Мы тхыгъэмкIэ фэдгъэцIыхунщ километр мелуан бжыгъэкIэ тпэжыжьэ планетэхэмрэ вагъуэбэхэмрэ я сурэт пэжхэр цIыхум къызэрыIэрыхьэ щIыкIэхэр.

Кхъухьлъатэзехуэ цIэрыIуэ Мазэхъу Владимир 1929 гъэм щIышылэм и 6-м Краснодар крайм къыщалъхуащ. Ар къыщыхъуащ Тохъутэмыкъуей жылэм. 1948 гъэм ВВС-мкIэ Краснодар спецшколыр къиухащ. Абы щегъэжьауэ хэтащ СССР-м и дзэ узэдахэм. 

Шэрджэс Iэсият Налшык дэт Макъамэ театрым и уэрэджыIакIуэ пажэщ. Ар Къэрэшей-Шэрджэсым щыщ Хьэбэз къуажэм къыщалъхуащ. Черкесск къалэм макъамэмкIэ училищэр къыщиухащ. И щIэныгъэм щыпищащ Дон Iус Ростов Рахманиновым и цIэр зэрихьэу дэт консерваторэм. Ар диплом плъыжькIэ къызэриухам куэд къыбжеIэ.

 Бзылъхугъэм и лэжьыгъэр фIыуэ елъагъу, Макъамэ театрым и пщIэр зэрыиныр жеIэ:

Аристотель и зэман лъандэрэ литературэм и IэнатIэ нэхъ гугъу дыдэу къалъытэ драматургиер. Дауи, литературэм иIэкъым IэнатIэ тынш, ауэ, пэж дыдэу, драматургиер тIуащIэу гугъущ, сыту жыпIэмэ ар къищIыкIын хуейщ литературэм и щапхъэм, театр гъуазджэм и щапхъэм изэгъэн хуэдэу. Аращ драматургиер гугъу зыщIри, пьесэ зытххэм я бжыгъэр, адрей литературэ къудамэхэм ебгъапщэмэ, щIэнэхъ мащIэри. Апхуэдэу щытми, ди литературэм мымащIэу япэми хэтащ, нобэ тхэхэми яхэтщ а IэнатIэ гугъум, ауэ гъэщIэгъуэным зи литературэ лэжьыгъэхэр хуэзыунэтIхэр.

Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ IутIыж Борис теухуа гукъэкIыж дахэхэр яIэщ ар зыцIыхуу щыта псоми. ТхакIуэ Къумыкъу Мамдухь къытхуиIуэтэжащ IутIыжыр зэрызригъэцIыхуауэ щытар:

- IутIыж Борис нэIуасэ сыхуэзыщIауэ щытар «Тыргъэтауэ» тхылъырат. Хэкум сыкъэкIуэжын ипэ, Сирием сыщыIэу къысIэрыхьэри сыщеджам, си гум ирихьам къыщымынэу, згъэщIэгъуат куууэ адыгэ тхыдэм щыгъуазэу икIи хэкумрэ лъэпкъымрэ лъагъуныгъэшхуэ хуиIэу, а псом и щIыIужкIэ, налмэсым хуэдэу хэбдзын хэмылъу адыгэбзэ къабзэкIэ, шэрыуэкIэ тхэуэ, зыми хуэмыдэ тхакIуэшхуэ зэрыдиIэр…

КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек кIуащ Къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ министерствэу Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щыIэм и Къэрал автоинспекцэм и щIыналъэ управленэм. УнафэщIыр абы и ветеранхэмрэ лэжьакIуэхэмрэ ехъуэхъуащ IэнатIэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс 90 зэрырикъумкIэ.

Iэтащхьэм щыгъуазэ зищIащ управленэм и егъэджэныгъэ-материальнэ лъабжьэм, техникэ и лъэныкъуэкIэ къызэрызэгъэпэщам.

Бадзэуэгъуэм и 10, мэрем

♦1922 гъэм къалъхуащ КъШР-м и цIыхубэ усакIуэ, Абхъазым щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэнфэн Алим.

♦1931 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и юрист Щоджэн Iэбу.

♦1932 гъэм къалъхуащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Срыкъуэ ХьэмщIасэ.