Календарь событий

ЩIалэгъуалэм я гъэсэныгъэм куэд щIауэ гулъытэ хуэзыщIщ нобэ «Пашэхэм я зэщIэхъееныгъэ» урысейпсо жылагъуэ зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и унафэщI Шыпш Аслъэн. Уеблэмэ Шыпшым къыхуагъэфэщауэ щытащ Урысей Федерацэм и Президентым щIалэгъуалэ зэчиифIэхэм ядэIэпыкъунымкIэ и саугъэтыр.

«Адыгэ псалъэ» газетым и журналист Бекъан Чыланий псэужамэ, мэкъуауэгъуэм и 5-м и ныбжьыр илъэси 100 ирикъунут. Ди газетыр илъэси 100 щрикъум ирихьэлIэу газетым и редактор нэхъыщхьэу илъэс куэдкIэ лэжьа ХьэфIыцIэ Мухьэмэдрэ редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэ ЖьэкIэмыхъу Маринэрэ къыдагъэкIа тхылъым ихуащ Чыланий и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ. Абы щыщ тхыгъэ тыдодзэ.

КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, СССР-ми РСФСР-ми я къэрал саугъэтхэм, Лениным и цIэр зезыхьэ саугъэтым я лауреат, балъкъэр литературэм и классик Кулиев Къайсын дунейм щехыжа махуэм ирихьэлIэу, гъэ къэси хуэдэу, Налшык къалэм усакIуэм и фэеплъу абы и цIэр зезыхьэ уэрамым тетым деж щызэхуэсахэм яхэтт КъБР-м и Парламентымрэ Правительствэмрэ, КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм, республикэм и район администрацэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, усакIуэм и благъэхэр, Iыхьлыхэр, ныбжьэгъухэр, лъэпкъ интеллигенцэр, и усэхэр фIыуэ зылъагъухэр.

  Урысыбзэм и махуэр Урысейм и мызакъуэу, дуней псом щыпсэу цIыху мелуан 260-м щIигъум илъэс 15 хъуауэ ягъэлъапIэ, ООН-м къищта бзихым (франджыбзэ, китаибзэ, инджылызыбзэ, испаныбзэ, урысыбзэ, хьэрыпыбзэ), дуней псом и бзэ нэхъыщхьи 5-м ящыщщи. Урысыбзэм и махуэм иджыри Пушкиным и махуэкIэ йоджэ, усакIуэ цIэрыIуэм и цIэр иджырей урыс литературэбзэм къыгуэхыпIэ имыIэу зэрепхам къыхэкIыу. БлэкIа илъэсхэми хуэдэу, Урысыбзэм и махуэр мэкъуауэгъуэм и 6-м къэралым щагъэлъэпIэнущ.

 Мэкъуауэгъуэм и 6-м ди къэралым щагъэлъапIэ Урысыбзэм и махуэр. Дунейм щыIэ къэрал куэдым мыхьэнэшхуэ щызыубыдщ, гъащIэм лъапIэныгъэ нэхъыщхьэу къыщалъытэхэм ящыщщ урысыбзэр.  Урысхэм нэмыщI, нэгъуэщI лъэпкъхэм къахэкIа цIыхухэми  яхэтщ урысыбзэр анэбзэ, анэдэлъхубзэ етIуанэу къэзылъытэхэр. Пэжу,  лъэкIыныгъэ ин зыбгъэдэлъ а бзэм увыпIэшхуэ щеубыд филологие щIэныгъэм. Урысыбзэм щыщ псалъэ куэд хэтщ кавказыбзэхэми, адыгэбзэри хиубыдэу. Абыхэм ятеухуащ филологие щIэныгъэхэмкIэ кандидат, КъБКъУ-м и доцент  «Адыгэ псалъэм» и ныбжьэгъуфI  УнэлIокъуэ Вячеслав и тхыгъэр.

ХъэтI щIэщыгъуэ зиIэу щыта усакIуэхэм ящыщщ Къэжэр Хьэмид. ГъащIэм и Iуэхугъуэ зэхуэмыдэхэм теухуа абы и IэдакъэщIэкIхэр литературэ щIэин хъуащ, сыт хуэдэ зэманми дэгъуэгурыкIуэфу. Къэжэр Хьэмид и усэхэм теухуауэ профессор Бакъ Зерэ и тхыгъэщ фызыщыдгъэгъуазэр.

ГЪУЭТ Синэ.

«Гранд-Кавказ» хьэщIэщым и пщIантIэм щагъэлъагъуэ «Нартский эпос. Сказки. Песни» зыфIаща лэжьыгъэхэр. Ар къызэIуахащ Урысейм и лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и илъэсым теухуауэ.

«Экономист» цIэр зэрихьэу, США-м мэрем къэс журнал къыщыдокI, и теплъэкIэ газет жыпхъэм иту.  Абы и лъабжьэр I843 гъэм Инджылызым щигъэтIылъауэ щытащ Уилсон Джеймс  хьэрычэтыщIэм. 

Мэкъуауэгъуэм и 5,  мэрем

Дыкъэзыухъуреихь щIыуэпсым и дунейпсо махуэщ

1926 гъэм къалъхуащ журналист, тхакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, «Адыгэ псалъэ» газетым мэкъумэшымкIэ и къудамэм и унафэщIу илъэс куэдкIэ щыта Бекъан Чыланий.

1930 гъэм къалъхуащ адыгей усакIуэ Хъунэгу Нуриет.

1939 гъэм къалъхуащ УФ-м щIыхь зиIэ и мелиоратор Мамхэгъ Алексей.

Илъэс куэдкIэ егъэджакIуэу лэжьа КIурашын Алий и Iуэтэжыр теухуащ унагъуэм и мыхьэнэм, псом хуэмыдэу сабийм и дежкIэ абы лъапIэныгъэу иIэм, зи адэмрэ анэмрэ къызыщхьэщыту къэхъум нэхъ насыпыфIэ зэрыщымыIэм.