Календарь событий

29 мая 2026

Сабыныпс, сабын…

Япэ дыдэу сабыныпс щызэхащIауэ щытауэ хуагъэфащэ пасэрей Вавилоным – ди эрэм ипэкIэ илъэс 2500-кIэ узэIэбэкIыжмэ, абы и лъэужь къыщагъуэтыжащ шумер пхъэбгъухэм. Яжьэрэ бжэныщэрэ зэхагъавэрти, сабыныпс къыхащIыкIырт. Языныкъуэхэми хуагъэфащэ сабыныр Пасэрей Мысырым къыщыунэхуауэ, абы илъэс мини 6 и ныбжьу. А щIыпIэм пасэрей папирусхэр къыщагъуэтауэ щытащ. Мис а папирусхэм тетхат сабыныр къызыхащIыкIхэр: къэкIыгъэхэм къыщIаху дагъэмрэ псэущхьэхэм я щэдагъэмрэ содэрэ шыгъурэ халъхьэурэ зэхагъавэрт. 

Уи унэжь хуэдэ щыIэкъым

Сабий зеиншэхэмрэ адэ-анэ зыщхьэщымытыжхэмрэ псэупIэкIэ къызэгъэпэщыным Къэбэрдей-Балъкъэрым щыхухах ахъшэм и куэдагъым фIыуэ хагъэхъуащ. КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек и унафэкIэ а Iуэхугъуэм хуаутIыпщ мылъкум и куэдагъыр сом мелуан 442-м нагъэсащ, япэм зэрыхъуу щыта сом мелуан 200-м и пIэкIэ. Дызэрыт илъэсым апхуэдэ сабийхэу 180-м нэблагъэ псэупIэхэмкIэ къызэрагъэпэщыну мурад щыIэщ. 

ЦIыхумрэ щIэныгъэмрэ

Накъыгъэм и 30-м ди къэралым щагъэлъапIэ Химикым и махуэр. Дунейм и щыIэныгъэм щIэныгъэ лъабжьэ зэриIэмрэ цIыхухэм щIыуэпсыр хъумэным ехьэлIауэ яхэлъыпхъэ щэнхабзэмри епхащ химиер. Зыхиубыдэ щIэныгъэ унэтIыныгъэхэм уахэплъэмэ, химием а гупми увыпIэшхуэ щеубыд. АбыкIэ дбгъэдэлъ зэхэщIыкIым куэдкIэ елъытащ щIыуэпсым и зэхэлъыкIэр къызэрыдгурыIуэм и кууагъыр, абы щызекIуэ хабзэхэмрэ игъуэт щытыкIэхэмрэ зэрызыхэтщIэр, химие щIэныгъэм дунейм, гъащIэм щекIуэкI Iуэгъуэхэм я нэхъыбапIэр епхащи. 

Ухуэныгъэ лэжьыгъэхэр ягъэувыIэркъым

Налшык, Май къалэхэр зэпызыщIэ автомобиль гъуэгум щыщу Аруан районым хыхьэм иращIылIа зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьыгъэхэр и кIэм нэблэгъащ. Абы километри 6-м щIигъу и кIыхьагъщ икIи Чернэ Речкэ къуажэм деж къыщыщIэдзауэ Май щIыналъэм и гъунапкъэм нэсыху макIуэ. 

Ухуэныгъэхэм пащэ

«ГъащIэ кIыхь икIи купщIафIэ» лъэпкъ пэхуэщIэм ипкъ иткIэ Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ Зеикъуэ къуажэм щыIэ район сымаджэщым и поликлиникэр къэгъэщIэрэщIэжын щIадзэнущ. ЖыпIэнурамэ, ухуэныгъэжьым унэщIэ къыбгъуращIыхьынущ, кIуэцIыбжэкIэ ахэр зэпыщIауэ икIи тIуми зэхэту метр зэбгъузэнатIэу 2872-рэ яIыгъынущ. 
Поликлиникэр зыхуей хуагъэза нэужь, зы махуэ лэжьэгъуэм къриубыдэу цIыху 350-м нэблагъэм абы щеIэзэфынущ. Апхуэдэуи, медицинэ Iуэхутхьэбзэхэр щыхуащIэнущ районым и цIыху мин 31-м щIигъум, абыхэм ящыщу мини 7-р сабийуэ. 

Зы илъэс къызэднэкIащ

 ЩIы хъурейм тет муслъымэну хъуам мы махуэхэм ягъэлъэпIащ ислъам диным нэхъ хэIэтыкIауэ къыщалъытэ Къурмэн Хьидыр. Хьиджрэ махуэгъэпсымкIэ гъэм и иужьрей мазэщ зулхьиджджэр, Къурмэныр абы и махуэ 10-нэщ. Къэнэжа махуэ 20-р дэкIмэ, илъэсыщIэм дытехьэнущ. КъыкIэлъыкIуэ мухьэррэм мазэм и 10-р IэшрыIщ. 

Гугъуехьым ипсыхьа тхакIуэщ

ТхакIуэм и цIэрыIуагъэр Iуэхугъуэ зыбжанэм щелъыта щыIэщ: и зэчийм, гуащIэдэкIым, цIыхум я гум къызэрипсэлъыкIым. Языныкъуэми и насып къыщикIи къэхъуу къыщIэкIынущ. Иджырей дунейм тхылъыфI птхыкIэ Iуэхур зэфIэкIыркъым - ар Iэмал зэхуэмыдэхэмкIэ тхылъеджэм деж нэбгъэсыфу щытын хуейщ. Абы щыгъуэми псоми я лъабжьэр я гум узэрынэсынурщ. 
Ди тхакIуэхэм яхэтщ езыр-езыру зи тхыгъэхэр гум къинэ, зи псалъэхэр бзэгупэм къытенэ. Шэч хэмылъу, абыхэм ящыщщ Хьэх Сэфарбий. «Ар гугъуехьым ипсыхьа тхакIуэщ, тхакIуэ Iэзэщ, нэсщ», - жиIат тхакIуэ Гъэунэ Борис. 

НОБЭ

Накъыгъэм и 29, мэрем
1929 гъэм къалъхуащ литературэдж, критик цIэрыIуэ, филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, КъШКъУ-м и профессору, ЩIДАА-м и вице-президенту, Къэрэшей-Шэрджэсым и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщIу щыта Бэчыжь Лейлэ. 
Дунейм и щытыкIэнур
«pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, республикэм уэшх къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градус 13 - 15, жэщым градуси 10 щыхъунущ. 

Лъэпкъ Iущыгъэ:
Мардэ зимыIэ щыIэкъым.

Гъуэгуанэшхуэ къикIуащ

ЦIыхур тхылъ еджэн папщIэ, а Iуэхум ар сабийуэ дегъэхьэхын хуейщ. Абы папщIэ цIыкIухэм яфIэгъэщIэгъуэнын тхыгъэхэр щыIапхъэщ. Аращ сабий литературэм гулъытэ щIыхуэщIыпхъэри. Пэжщ, сабийхэм уахуэтхэныр куэдкIэ нэхъ гугъущ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, япэрауэ, уи тхыгъэм зи гугъу щыпщI Iуэхугъуэр яфIэхьэлэмэту щытыпхъэщ, етIуанэрауэ, ар къызэрыпIуатэ бзэр тыншу къагурыIуэн хуейщ. Абы теухуащ филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор ТIымыжь Хьэмыщэ «Тхыдэ къулей икIи гъэщIэгъуэн зиIэ» и тхыгъэр.

Диным ихьа щIэныгъэ

ЖаIэ тхылъ лъапIэхэр къыщымыунэхуам цIыхум щIэныгъэрэ Iущыгъэрэ бгъэдэмылъауэ. Ар пэжкъым. Илъэс мини 4-3-кIэ узэIэбэкIыжмэ псэуа хьэтхэм, мысырхэм, шумерхэм, аккадхэм я гъащIэм, фIэщхъуныгъэм, тхыдэм, IэзэкIэм тепсэлъыхьу къызэранэкIа гъущIынэтхым къищынэмыщIа, тхылъымпIэм тедзауэ библиотекэ псо щыIауэ щытащ Мысырым. 
Цивилизацэм щIэныгъэу зригъэгъуэтам и хъумапIэ телъыджэу Александрие библиотекэр ди лъэхъэнэм ипэкIэ 300 гъэхэм къызэрагъэпэщауэ щытащ. Абы щахъумэрт Гомер, Платон, Сократ, нэгъуэщI философхэмрэ тхакIуэхэмрэ я IэдакъэщIэкIхэр. 

Мэкъумэш техникэхэмкIэ бэлэрыгъыркъым

Дызэрыт илъэсым зэрыщIидзэрэ Урысей Федерацэм и мэкъумэшыщIэхэм худэчых зыхэт кредит Iэмалхэр къагъэсэбэпу зэрылэжьэн техникэрэ оборудованэу мини 3-м щIигъу къащэхуащ. УФ-м и Правительствэм а Iуэхугъуэхэм хуэгъэпсауэ мы гъэм къиутIыпща ахъшэр сом мелард 15-м нигъэсащ. 
Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэм къэралым и мэкъумэшыщIэхэм Iэмал къаритынущ худэчых зыхэт кредитхэр къагъэсэбэпу мэкъумэш техникэу мини 6,5-м щIигъу къащэхуну, абы къыдэкIуэу, ипэкIэ къащта щIыхуэхэм щыщи ирапшыныжыну.