Фэ фыщымыIамэ…Бзылъхугъэхэм яхуэгъэза гурылъ IэфIыпсхэр

 Iуэхур щекIуэкIыр Бзылъхугъэхэм я ­махуэ дахэу гъатхэпэм и 8-м шэджагъуэ нэужь­хэм дежщ. Пэж дыдэу, къызыщывгъэхъут а махуэрауэ. Къызыщывгъэхъуа? НтIэ, аращи, Iуэхур щекIуэкIыр пщэ­фIапIэ инышхуэ гуэрщ… Гуэгушыр мавэ. Джэдхэр мажьэ. Лыбжьэри дагъэр нэрынэ-нэрынэу щхьэщыту мэлыбжьэри хьэкум тетщ…

 Хъуэрымейбжьэрымейр къызыщIих ­пщэ­фIапIэшхуэм кIэпхын зырыз яIулъу ­цIыхухъу куэдыкIей щызэрызохьэ: зым тхьэв епщ, адрейм еху, ещанэм зэ­пеупщI, еп­лIанэм хьэлэмэтыщэу зэхеIуантIэ, дагъэм хедзэри, а дакъикъэм тхъуры­жьыш­хуэхэр къэуцэрэфыжауэ къыхе­дзыж. Мо­дэкIэ, и пащIэкIитIым пщIэнтIэпс къы­пыткIуу, зы лIы тхъуэплъышхуэ бэ­лагъкIэ мэлъащэри плIанэпэм дэтщ. АдэкIэ псоми зэдэтцIыху, игъащIэкIэ апхуэдэ зы­хуумыгъэфэщэн зызыгъэбжьыныху гуэр бжьыныху еубри къыдэсщ. АдкIэжкIэ мэ­рэмэжьейм вагъэсеплъ трихыу а зэдэт­щIэ­жьыр шкIаф ­къуагъым къуэсщ…
Сытми, жыпIэнуракъэ, зэрызехьэш­хуэщ, гуфIэгъуэшхуэщ, махуэшхуэщ… 
 Ей, мы цIыхухъухэри мы цIыхухъухэр! ­Хэт къигъэщIами гумащIащэу къигъэ­щIат ахэр. Фи фIэщ хъуркъэ? ­Мыхъумэ, бжьэ зырыз яIэщIэту цIыхубзхэм япежьа мо цIыхухъу къомым жа­Iэм федаIуэ:
- ФIыуэ тлъагъу ди цIыхубзхэ! Ди ­анэхэ. Ди шыпхъухэ. Ди псэгъухэ. Ди къэ­шэнхэ. Дэ дыхуейт цIыхухъуу дунейм ­тетым къабгъэдэкI псалъэ гуапэкIэ зыф­хуэдгъэзэну. Фи махуэшхуэм теухуа мы ди хъуэхъур ­гуапагъэ хэлъу фэ къы­ф­хужаIэ, иджыри къыфхужаIэну псом я ­зы налъэщ. Фэ фыщагъэлъапIэ хъунур гъатхэм хиубыдэ махуэ  закъуэракъым.  Дэ   ди  гум IэфIу фхуилъыр псалъэ тщIыуэ дынывэхъуэхъуну дыхуежьамэ, а гъатхэри, ар зы­хиубыдэж илъэ­сым и махуэ псори къы­дэмэщIэкIынкIэ хъунут. Аращи, фи фэ ­зэтплъ мы гъатхэ махуэм дэ хъуэхъукIэ чэзууэрэ зыфхудо­гъазэ.
 Ди анэхэ! Сыт тхуэщIэнут фэ фыди­мыIамэ, фи жьауэм дыщIэту гъащIэ ­гъуэгум дытевмышамэ? Фэ фи Iэ щабэмрэ фи гу щабэмрэ я зэхуакум дэ ди гъащIэм и пкъыр щызэрыубыдащ, ди ­мурадхэм зыщаужьащ, ди гугъэ нэхъыфIхэм дащылъэIэсащ. Фэращ дэ ди ехъулIэныгъэ псом я гъуазэр: жьыщхьэ махуэ фыхъу, ди анэхэ!
 Ди шыпхъухэ! Зэгуэр дыкъызэрылъэтыкIа абгъуэу ди адэжь и унэм дыщыхуэ­зэ­шым деж, фэ занщIэу ди нэгум фыкъы­щIоувэ. ЦIыхухэри бзум хуэдэщ: зы абгъуэм къихъукIахэм, я дамэхэр зэ­рыжэпхъыу, заIэт, зэбгролъэтыкIри, аб­гъуэ щхьэхуэхэр яухуэ. Аращ гъащIэм и хабзэри, а хабзэм цIыхухэр ебэкъуэфы­нукъым. Ауэ ди шыпхъу гумащIэхэр дапщэщи фыкъытлъоIэс, фи дамэхэр къыт­щIывогъакъуэ, фигу­хэмкIэ дывогъэ­хуабэ: фыпсэу, ди шыпхъу­хэ!
 Ди псэгъухэ! Феплъыт зэрыдахащэ а ды­зэрывэджэ псалъэр: ди псэгъухэ! Ар ауэ сытми дэ къэдгупсыса псалъэкъым. Псэ къызэрыгуэкIитI зэхэплъхьэу зы псэ иныш­хуэ пщIы хъууэ къыщагуп­сыса зэман лъандэрэ къекIуэкI псалъэщ ар. Дунейм теткъым дэ фэр папщIэ дызыщысхь, ди гум къыщыщIэ­дзарэ… ди улахуэм щыщIэтIыкIыжауэ! АрщхьэкIэ фэ апхуэдизкIэ фы­жумартщ, фыгущIэгъулыщи, дыффIэгуэ­ныхь ­хъууэрэ, ди гум фи гур дэщIыгъуу къыдывотыж, ди улахуэм фи улахуэм щыщ гуэрхэр хэзэрыхьауэ къыщыфIэ­щIэ­дгъэ­кIыжыфи къохъу… Фэр мы­хъуамэ, дэ ды­шыдыгу шэрхъыншэти, ды­аркъэншэ ефа­кIуэт, дыбохъшэ ахъ­шэншэти, дысондэ­джэрыншэ бэзэрт… Зы уэрэд дахэ цIыкIу гуэри щыIэщ мыдэ, фэ дигу фыкъы­зэ­рыридзэу къыхэддзэрэ жытIэу: «Фы­щы­мыIамэ, фыщы­мыIамэ-э-э»… Узижэгъуэн и махуэт фэ фыщымыIамэ, дэ къытщыщIынур: тхьэ­щIэнри, жьыщIэнри, лъэсэнри, пхъэнкIэнри, пщэфIэнри… А-а-у-уей, фыщыIэ, ди псэгъухэ! ФыщыIэ! Фы­щы­мыIэн лъэпкъи къыхэвмыгъэкI! Фемыжьэж! ФыщIэмыпхъуэж! Унэ зэхэтхъуам ди ­закъуэу дыкъыщIэвмынэ! Дэ фэрыншэу дыпсэуфынукъым, дызекIуэфынукъым, ды­бэуэфынукъым, кIэртIоф жьэ­­рыкуей къудей тхуэщIынукъым. ГущIэгъу къытхуэфщIи, фыщыIэ ди деж! Абы къыпэкIуэу дэ фхуэтщIэну псом ­фы­щIэ­мыупщIэ, ауэ нобэкIэ Iыхьэ­хэмыIуу, иджырей адыгэбзэкIэ жыпIэмэ, - авансу, дынывохъуэхъу: на­сып натIэ фыхъу, ди псэгъухэ!
 Ди къэшэнхэ! ГуващIэхами дэ фэ ­фыкъэтшэнущ, ауэ усакIуэ гуэрым зэры­жиIащи, «апхуэдизу фIыщэу фыдолъа­гъури, даже фыкъэтшэну дыныф­щосхь».
 Дыщосхь фи дахагъэм. Дыщосхь фи ­къабзагъэм. Дыщосхь фи щIалагъэм. Фэ дунейр фогъэбжьыфIэ, фогъэдахэ, ­щхъуэ­кIэплъыкIэ фощI. НтIэ, дэ фызэбгрытхыу дытIысыжмэ, дауэ хъуну мы ­дунейр? Гуэныхькъэ хущхьэрэ щатэу, нэкIи ­гукIи фэ фыкъалъыхъуэу уэрам ­нэ­щIыжьхэм къыдэднэну къомыр. Хьэуэ, мы гъатхэ махуэшхуэм апхуэдэу дайгуауэ ­хъунукъым дэ гуащIэрыпсэухэм. Дахагъэр - ар езыр псоми ди зэхуэдэ хъугъуэфIы­гъуэщ. КъызыбгъэдэкIыр ­къа­тепхыфми, ­а хъугъуэфIыгъуэр псоми къахуэнэнущ… ­Фытет дунейм, а фи дахагъэмкIэ псори къэвгъэнэхуу, фи теплъэ къудеймкIэ цIыхухэм я псэр вгъэгуфIэу, мы дунейм и бжэIум къыIуува гъатхэм фыдэщIэращIэу! Дэ фыкъыдогъэ­гугъэ бжьыхьэр къы­зэрысу дигухэмрэ ­ди лэгъунэхэмрэ я IункIыбзэIух къомыр ­къэгъази-нэзати щы­мыIэу фэтту, апхуэдизу фызыщIэхъуэпсрэ къыфщIэ­хъуэп­сыжу езыхьэкI фи гуащэхэм фа­къед­гъэцIыхуну… Дэ фытIэщIамыхмэ, а ди псалъэр зэрызэщIэнум шэч къы­тед­мыхьэжуи вжыдоIэ: лIыфI натIэ ­фыхъу, ди къэшэнхэ!
 ЦIыхубзхэ! Къэхъунур фщIэрэт фэ фы­щы­мыIамэ? Фэ фыщымыIамэ, дэ, цIы­хухъу­хэр, дыщыIэнутэкъым. Фыу­бынрэ фы­зы­тепсэлъыхьынрэ фимыIамэ, ды­къэф­щIэнт итIанэ, цIыхубзхэ! Аращи, дыкъэфхъу­мэ, зыдвгъэхъумэ, ды­зэрывгъэхъумэ!

IутIыж Борис, КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ