МэжэщIалIагъэм дыкъызэрелар

 Ди адэр, пцIы къытралъхьэри илъэсипщIкIэ ягъэ­тIысат. Ди анэм и закъуэ бы­нитху дипIын хуейуэ дыкъыхуэнат. Зэманыр гугъут, цIыхухэм я ныбэ изу шхэну Iэмал яIэтэкъым. Къэралым игъэува налогри ятын хуейуэ къыпаубыдырти, я щхьэр здахьынур ямыщIэжу къэнат. Губ­гъуэ лэжьыгъэ хьэлъэр зэ­рыщыту зи фэ дэкIыр цIыхубзхэрат. Дыгъэр къыщIэмыкI щIыкIэ дэкIхэрти, пшапэр зэхэуауэт я унэ щекIуэлIэжыр. 
ХъумакIуэхэр (бзэгузехьэкIэ еджэрт абы­хэм цIыхухэр) къащхьэщыту, бэуэгъуэ ирамыт жыхуаIэм хуэдэу, махуэ псом ягъэ­лажьэрт. Абы щыгъуэми зыщIакъуэж гъавэм щыщ IэмыщIэ е зы нартыху кIэчан къащтэнкIэ зы Iэмал щыIэтэкъым. ЗанщIэу бзэгу яхьынурэ, удрагъэшынут. Зы нартыху кIэчан щхьэкIэ, судыщIэ Iуэхуи хэмыту, илъэс ­къыптралъхьэнурэ тутнакъым урадзэнут. 
 Ди анэм унэ хадэм нартыху тIэкIу хисэрт, гъэшыфIэу зы бжэн цIыкIу диIэти, унагъуэр махуэ къэс ди ныбэ изу дымышхэф­ми, абыхэм дыкъуэлIыкIыртэкъым. 
 Бжьыхьэр и кIэм нэблагъэрт, дунейми ­нэхъ щIыIэ зыкъищIат. Махуэ гуэрым школым сыкIуэу, абы щыгъуэ еханэ классым сыщеджэрт, зы лIыжь гуэр къыскIэлъыджащ:
- А цIыкIуэ, къэувыIэт зэ, - жиIэри. 
СыкъызэплъэкIмэ, губгъуэм илъ гъавэр зыхъумэ хъумакIуэхэм ящыщ зыт. 
- Школыр зэкIэ хыфIэдзи губгъуэм нихьэ, витI зэщIэщIа уэстынщи лажьэ. ЦIыхум къыдачыж нартыхур пщыIэм къепшэхыурэ, гъавэ хъумапIэм епшэлIэнщ. Фшхын гуэри къыфхэхъуэнщ, - къызжиIащ абы. 
СыкъэкIуэжри ар ди анэм жесIэжащ. 
- Сабийм унагъуэ пIыныр дауэ уи пщэ ­дэслъхьэну, - жиIэри ди анэр гъащ.
А зэманым си къуэш нэхъыжьыр армэм щыхуагъасэу Прохладнэ яшауэ къэтт, хъыджэбзищыр цIыкIут. Ди анэр нэху щы­хукIэ абы егупсысащ, арщхьэкIэ нэгъуэщI хэкIыпIэ щыIэтэкъыми, арэзы хъуащ губ­гъуэм сыдэкIыну. 
 Арати, зы мазэ хуэдэ нэхъ сымылэжьауэ, хъумакIуэхэм ящыщ лIыжьитIым зыщIыпIэ зызагъашэ. Сэ гъуэгур сцIыхуртэкъыми, абыхэм къызжаIэмкIэ выхэр сунэтIырт. Пшапэ зэхэуэгъуэхэм деж Тырныауз къалэм дыдэкIри, губгъуэшхуэ гуэрым дихьащ. Абдежым лIыжьитIым выгур къызагъэгъэувыIэри, Iуэху гуэрхэр яIэу жаIэри IукIащ. КъэкIуэжыну хъунщ жысIэурэ зы­къомрэ сежьащ. КIыфIи хъуащ, дунейми нэхъ щIыIэ зыкъищIащ. Щымыхъужым, витIыр щIэстIыкIри сутIыпщащ, сэри гу пцIа­нэм сигъуэлъхьащ. Сабий езэшар икIи мэжэлIар куэд дэмыкIыуи сыIурихащ. 
 Пщэдджыжь нэхулъэм сыкъызэщоу, щIыIэм сису. Жэщым уэсрэ уэшхрэ зэщIэту къехати, псыфыбзэ сыхъуат. Хуэмурэ сыкъызэфIэувэри, зыкъэзгъэхуэбэжын си гугъэу, гум ихъуреягъыр къэзжыхьащ. Ар­щхьэкIэ щыгъын псыфыр пщыгъыу укъэ­хуэбэжынт, щIыIэ техьэгъуэм сиубыдауэ сыкIэзызырт. Ауэрэ дыгъэри къыдэкIуэ­теящ, сэри витIыр щIэсщIэжри, гъуэгу дыкъы­зэрыкIуам сытеувэжащ. 
 Шэджагъуэ нэужьыфI хъуауэ, витIыр ­езэшати, сыкъэувыIэри ахэр щIэстIыкIащ, гум и кIапэм деж еспхри сэ и лъабжьэм ­сы­кIэщIэгъуэлъхьащ. Аргуэру сыIурихащ. Сыкъыщыушам нэм къыщIэIэбэр умы­лъагъуу кIыфIт. Адэ-мы­дэкIэ макъ гуэр­хэр къиIу­кIырт. Гу кIапэмкIэ сыкIуэмэ, витIыр щытыжкъым. Абде­жым сыкъэгузэвэпащ: гъуэгум и зы лъэныкъуэр нартыху хьэсэти, абы хыхьамэ, мы кIыфIым къэ­гъуэты­жы­гъуафIэ хъунутэкъым, адрей ­лъэ­ныкъуэмкIэ къуэ куушхуэ екIуэкIырти, удэхуамэ, укъызэрыдэкIыжыфын щы­Iэтэкъым. Сытми, я Iэуэлъауэ макъ гуэр зы­хэсхыну пIэрэ жысIэри, гъуэгум сызэ­ры­темыкIыным сы­хусакъыурэ сыздрикIуэм, Алыхьым сыкъиужэгъуагъэнтэкъыми, витI­ри хьэсэбгъум Iуту къэзгъуэтыжащ. Нэ­хулъэр къызэкIэщIитхъыу гур зэщIэсщIэжри сыкъежьэжащ. 
СыкъакIуэурэ зы лIы гуэр шым тесу сыкъыхуозэ. 
- Дэнэ щыIэ уи гъусэр? - сызэризакъуэр игъэщIагъуэу къызэупщIащ ар.
- Зыри си гъусэкъым, - жысIэри си Iуэхур къызэрекIуэкIар хуэсIуэтэжащ. 
- ПщыIэ сызытесыр жыжьэкъым, накIуэ, тIэкIуи ушхэнщ икIи зыбгъэхуэбэжынщи, итIанэ уи гъуэгум пыпщэжынщ, - жеIэ лIым. 
 Сыхигъэзыхьыпэу къэзэлъэIуа щхьэкIэ, аргуэрыжьу сызыIууэнур тхьэм ещIэ жыс­Iэри, сыхуэкIуакъым. Абдеж сыщежьэну къызжиIэри, лIыр IукIыжащ. 
 Куэд дэмыкIыуи абы къигъэзэжащ лы гъэва зыхэлъ лэпс пщтыррэ чыржын ны­къуэрэ иIыгъыу. Выхэр щIитIыкIри, абыхэми шхын тIэкIу яритащ. 
 ИужькIэ выгур схузэщIищIэжри, гъуэгум сыкъытригъэувэжащ. ЖэщитI-махуитIкIэ сы­къэтауэ, ди анэм сабийр кIуэдащ жиIэу гъыуэ щысу, унэм сыкъекIуэлIэжауэ щытащ.
 Махуэ гуэрым нартыху къыдачар къес­шэхыу, лэжьапIэ сызыгъэува хъумакIуэр къысхуэзащ. Гур сунэщIа нэужь нартыху ­самэ зэтекIуатэхэр зыхэлъ щIыпIэхэм ящыщ зым деж секIуэлIэжыну къызжиIэри, IукIыжащ. Куэд дэмыкIыуи абдеж дыщызэхуэ­зэжащ. ЛIыжьым (и теплъэкIэ Iэчлъэ­чыш­хуэт), нартыху самэм матэр щIигъалъэурэ, си гум изу кърилъхьащ, удз тIэкIу и щхьэм къытри­дзэжри зыкъысхуигъэзащ: 
- Хьэсэм ухэкIыжа нэужь, мо бгитI зэ­хуа­кумкIэ ныдэкIи абдеж гъуэгум ущытехьэжкIэ къэувыIэ, - жиIэри. 
ЗэрыжиIам хуэдэу сыкъакIуэурэ къуа­жэкIэ дыхьэпIэм деж сыкъыщыувыIащ. Нартыхур здесшэлIэнум теухуауэ зы псалъэ къызжиIакъым, зыгуэрым абдежым сыкъыщиубыдмэ, игъащIэкIэ сисыну тут­накъым срадзэнущи согузавэ. Сытми лIы­жьыр къосри:
- Иджы мы гъуэгум тету ныдэкIуей, - жеIэри IуегъэзыкIыж. 
 А гъуэгум сытету сыкъакIуэурэ ди унэ сыкъекIуэлIэжащ. КъыздикIари къысхуэ­мы­щIэу, езы лIыжьри зэуэ къэсащ. Шым къелъэри, чы набжэр Iуихащ, псынщIэу дэзгъэхьэну унафэ къысхуищIурэ. Ди анэр, къэхъуар къыгурымыIуэу, гузэвауэ, къы­доп­лъри щытщ. Выгур хадэмкIэ ире­шэри, мо лIы Iэчлъэчышхуэм ар егъэпкIри, нартыхур ­кърегъэлъэлъ, «Мыбы ищIэр сыт?» - жытIэу ди анэри сэри деплъу. 
- Иджы мыр здэпхьынур пщIэрэ? - къызоупщI ар. 
- Хьэуэ, - жызоIэ сыIэнкуну.
 - Мис мы нартыху бзий зэупсеяхэм кIэщIэкIутэ, къэнар зэпэплIимэу мащэ къэтIи, абы илъхьэ, и щхьэм ятIэ текIутэж, - жеIэри, шым мэшэсри дожыж.
 Ди анэмрэ сэрэ нэху щыхукIэ а нартыху тIэкIур зыхуей хуэдгъэзащ. Абы унагъуэр мэжэщIалIагъэм дыкъригъэлащ.

Щауэ Къарней. Къамылыкъуэ къуажэ

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


11.10.2018
09.10.2018
08.10.2018
04.10.2018