Абы хуэдэ цIыху гъуэтыгъуейт

 КъБАССР-м хыхьэ Лэскэн райо­ным хиубыдэ Ста­рэ Урыху къуа­жэм 1932 гъэм дыгъэ­гъазэм и 5-м къыщалъхуа Бисчо­къуэ Щыхь­мырзэ Батырбий и къуэр ныбжьэгъу щып­къэу икIи пэжу диIащ. Я къуажэм дэт курыт школыр 1949 гъэм къиухри, япэщIы­кIэ Пятигорск кооператив техникумым, итIа­нэ Львов коопертив институтым и щIэ­­ныгъэм щы­­хигъэ­хъуащ абы.

 И натIэм къритхар арати, Бисчо­къуэ Щыхьмырзэ щIалэ дыдэу Къэ­бэрдей-Балъкъэ­рыр къигъэнэн хуей хъуащ. ГъащIэм абы щызыIэригъэхьа ехъулIэныгъэ псори нэхъыбэу зэпхар Шэшэн Республикэм и къалащхьэм щрихьэкIа лэжьыгъэрщ. Грознэ къалэм дэт ­кооператив техникумым и директору ар илъэс 28-кIэ щытащ. Къэбэрдей щIалэ Бисчокъуэ Щыхьмырзэ къызэ­ригъэпэща IуэхущIапIэу шэшэнхэм къалъытэ еджапIэм а зэманым къриубыдэу Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэ псоми, Къэбэрдей-Балъкъэрри абы хыхьэу, щыщ щIалэгъуалэ мин бжыгъэм щIэныгъэ щызрагъэгъуэтащ.
 «Ар куэдым зэзыпщыт унафэщIт, акъылышхуэ зыбгъэдэлъ егъэджакIуэт, гъэсэныгъэшхуэ зыхэлъ цIыху хьэлэлт, - жиIащ Шэшэн Республикэм и Iэтащхьэ Кадыров Рамзан. - Дэ икъукIэ дыхуэарэзыщ Щыхьмырзэ. Абы и гъэсэн куэдым Урысейм щыцIэрыIуэ цIыхушхуэхэр къахэкIащ».
 И закъуэу унэм къыщIэна и адэр зэрысымаджэм къыхэкIыу, 1990 гъэм Бисчокъуэм Налшык къигъэзэжащ, и гум щыщ Iыхьэ Шэшэным къыщигъэнауэ.
 1990 - 1998 гъэхэм «Къэббалъкъпотребсоюз» зэгухьэныгъэм, 1999 - 2003 гъэхэм Щхьэлыкъуэ дэт «Къэббалъкъ­мэкъумэштехникэ» IуэхущIапIэм я унафэщIу лэжьащ.
 Мы гъэм фокIадэм и 10-м Бисчокъуэ Щыхьмырзэ Батырбий и къуэр дунейм ехыжащ. Хъыбар гуауэр икъукIэ щхьэжэ тщыхъуащ псоми. Ар зэи сымэджатэкъым. Щыхьмырзэ зэуэзэпсэу тхэкIыжащ. А пщэдджыжьым сыхьэти 5-м ­бдзэжьеящэ кIуэну зигъэхьэзырат и ныбжьэгъу, гъунэгъу икIи къуэш хуэхъуа Бер Мухьэдин и гъусэу. АрщхьэкIэ Берыр зрихьэлIар гуауэшхуэт.
 Сытым дежи цIыху нэщхъыфIэт, щэныфIэт, къызэрыгуэкIт, акъылышхуэ зиIэт Бисчокъуэ Щыхьмырзэ. Абы и акъыл жанымкIэ, гушыIэ дахэмкIэ, гум къыбгъэдэкI и нэжэгужагъымкIэ дэтхэнэми дэрэжэгъуэ иритыфырт. Ар дэлъху гумащIэт, гулъытэ зиIэ щхьэгъусэт, быным хуэнэхъуеиншэ адэт. Абы зэи зыри щыгъупщэртэкъым, ар зыщIыпIи къыкIэрыхуртэкъым, и ныбжьэгъухэм я гуфIэгъуэр ядиIэтырт, я гуауэр ядигъэпсынщIэрт. Нэхъыщхьэрати, апхуэдэ Iуэхухэм деж псом япэу къэсри арат. 
 Бисчокъуэ Щыхьмырзэ гъащIэм лъэужь дахэ къыщинащ. ЦIыхухэм фIыуэ яхуилэжьа псом къапэкIуа фIыщIэ псалъэхэр куэд и уасэщ. Абы и фэеплъ нэхур зэи ящыгъупщэнукъым ар зыцIыхуу щытахэм. И плъэкIэ гуапэмрэ и нэфIэгуфIагъымрэ и нэгур ягъэнэхурт. Абы гъащIэр фIыуэ илъагъурт, и благъэ-Iыхьлыхэр, ныбжьэгъухэр зыхуигъадэ щыIэтэкъым. Езыри псоми фIыуэ къалъагъурт. И къуэ­рылъху нэхъыщIэм, и адэм и фэеплъу, Батырбий фIищат, абы и къуэрылъхум и къуэм Щыхьмырзэ цIэр хуигъэфэщат. Иджыблагъэ абы я деж сыкIуауэ Бисчокъуэ Щыхьмырзэ нэхъыщIэр къыщызбгъэдыхьам, абы и нэхэм щIэслъэгъуащ: «Уэ дадэ и гъусэу удэкIащ, дэнэ ар здэщыIэр? Дапщэщ къыщыкIуэжынур? Сэ дадэ сыхуозэш», - жиIэу къызжиIэну зэрыхуейр.
 Щыхьмырзэ сытым дежи зэрытцIыхуу щытам хуэдэу - тхьэмадэ Iущу, унэтIыныгъэ куэдкIэ щIэныгъэшхуэ зиIэу, унагъуэлI хъарзынэу, цIыхугъэшхуэ зыхэлъу, ныбжьэгъу пэжу, къэзыухъуреихьхэм гуапагъэрэ фIыкIэ яхуэупсэу - и ныбжьыгъухэми, и благъэ-Iыхьлыхэми, зыцIыхуу щыта псоми я гум къинэнущ.
 Ар нобэ къытхэмытыжми, абы и IуэхущIафэ дахэхэр иджыри куэдрэ цIыхухэм сэбэп яхуэхъунущ. Щыхьмырзэ къыдигъэкIа «Чэнджэщ Iущхэр» тхылъыр гъащIэ гъусэу диIэнущ.
Бисчокъуэ Щыхьмырзэ Хэкум и деж щиIэ фIыщIэми хуэфэщэн пщIэ къыпэкIуащ. Абы къыхуагъэфэщащ «УФ-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ» цIэ лъапIэр, «ЩIыхьым и дамыгъэ» орденыр, фIыщIэ, щIыхь тхылъ куэд. 
Ар илъэс куэдкIэ си дежкIэ щытащ адэу, къуэш нэхъыжьу, зихуэдэ щымыIэ ущиякIуэу.
Ди ныбжьэгъур зэрытхэмытыжыр икъукIэ ди гум къоуэ. Дэ зэи уэ утщыгъупщэнукъым, ди цIыху лъапIэ.

Къуэкъуей Мухьэмэд, УФ-м щIыхь зиIэ и ухуакIуэ, техникэ щIэныгъэхэм я доктор, РАЕН-м и академик.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


07.12.2017
06.12.2017
05.12.2017
04.12.2017