Дадэ Iумахуэ Къарэ Борис

 ЦIыхур дунейм къыщытехьэкIэ къалэн пыухыкIа иIэу къегъэщI. Гугъу ехьми, псэ­зэпылъхьэпIэ ихуэми, шхынкIэ, щитIэгъэнкIэ, щыпсэункIэ мытыншми, а псоми зэ­ры­пэлъэщын къарурэ акъылрэ Алы­хь­талэм кърет. И насыпщ щIэблэ гъэса къыщIэ­хъуауэ, ахэр щIэныгъэрэ IэнатIэкIэ къы­зэ­ри­гъэпэщауэ, а псом къы­дэкIуэуи жылэм сэ­бэп яхуэхъун лэжьыгъэфI кърихьэлIауэ гъащIэ кIыхь узын­шэу езыхьэкIым. Ап­хуэдэхэращ жьыщхьэ махуэ жыхуаIэжри. 

 ЩэкIуэгъуэм и 15-м и ныбжьыр илъэс 80 зэрырикъур Iэтауэ хуагъэлъэпIэнущ Налшык къалэм и гъащIэ псор щызыхь, Къэбэрдей-Балъкъэрым и автотранспортым щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Къарэ Борис. И благъэхэм, ныбжьэгъухэм, гъунэгъухэм, къыдэлэжьахэм къи­щынэмыщIауэ абы кърихьэлIэнущ  и бынхэу Адэлбий, Хьэсэнбий, Рэмэзан, Хьэмидбий, Къанщобий, Хьэлимэт, Лилэ сымэ, я щхьэ­гъусэхэр, къуэрылъху-пхъу­рылъху пщыкIухыр, Борис дадэшхуэ зыщIа хъы­джэбз цIыкIур. Дэтхэнэми и куэдщ нэ­хъы­жьыфIым зэрегуэпэн псалъэ IэфIхэр, зэригъэгушхуэн ехъу­лIэныгъэхэр.
 Мы махуэ лъапIэм хуэзыша гъуэгур тыншу щытакъым Къарэ Борис и дежкIэ. Налшык и лэжьыгъэр зэрыщыIэм къыхэкIыу Псыхъурей къуажэм къыдэIэпхъукIа Назиррэ Мэржанрэ я унагъуэм ар 1937 гъэм къыщалъхуащ. И сабиигъуэр хиубыдащ зауэ, зауэ нэужь лъэхъэнэхэм. Абыхэм я гу­гъуехьхэм ипсыхьащ ныбжьыщIэм и хьэл-щэныр, гъащIэм хуиIэ гупсысэр. Есащ сыт хуэдэ Iуэхугъуэми къыпимыкIуэту, къыт­ралъхьэр и хьэлъэу. 
 Курыт еджапIэр ехъулIэныгъэкIэ къиуха иужькIэ, мыгувэу дзэм ираджащ. Ари пщIэрэ щытхъурэ иIэу кърихьэлIащ. Къы­зэригъэзэжу щIэныгъэ зригъэгъуэтри, хьэлъэхэр нэгъуэщI къалэхэм гъэIэпхъуэ­нымкIэ Налшык щыIэ станцым экономист нэхъыщхьэу лэжьэн щы­щIидзащ. А IуэхущIапIэм и дежкIэ ар зэман хьэлъэт икIи IэщIагъэлI ныбжьыщIэм лъэкI къигъэнакъым щытыкIэ гугъур къызэнэкIа ­хъун папщIэ. 
 Зэрылажьэм хуэдэурэ, Борис ехъулIэныгъэкIэ къиухащ Новосибирск дэт автомо­биль институтыр. Хьэлъэхэр нэгъуэщI къалэхэм гъэIэпхъуэнымкIэ Налшык дэт станцым и у­бзыхукIэр мыгувэу яхъуэжащ икIи абы и унафэщIу Къарэ Борис ягъэуващ. IэнатIэщIэм хуэIэкIуэлъакIуэу зыкъигъэ­лъэгъуащ IэщIагъэлI ныбжьыщIэм. И унафэм щIэт IуэхущIапIэр иджы Кавказ Ищхъэрэм щынэхъыфIхэм хабжэрт. Куэд дэмыкIыу республикэм и къалащхьэм автобазэщIэ щаухуащ. Метр зэбгъузэнатIэ минищрэ щитхум щызэфIагъэуват тIууэ зэтет административнэ унэ, гъэтIылъыпIэ, транс­портыр зыщIагъэувэну боксхэр, ангархэр. 
 2005 гъэ пщIондэ автобазэр лэжьащ. А зэманым къриубыдэу ар бгъуэнейрэ къэралым щынэхъыфIхэм хабжащ икIи дамыгъэ лъапIэхэр къыхуагъэфэщащ.
 Илъэс плIыщIым щIигъукIэ республикэм и автотранспортым хуэлэжьащ Къарэ ­Борис. Ар къэзымыцIыхурэ  и цIэр фIыкIэ къизымыIуэрэ а IэнатIэм щыIэу къыщIэ­кIын­тэкъым. 
 Лэжьыгъэм ехъулIэныгъэ ущиIэныр, жы­лагъуэм пщIэ къыщыпхуащIыныр, дауи, ­къару лей къыпхэзылъхьэщ. АрщхьэкIэ а псори сыт и уасэ, уи щIыбагъ унагъуэ узыншэ къыдэмытмэ?! АбыкIи и насып ­къикIащ Борис. 
 И щIэныгъэкIи, лэжьыгъэкIи, акъылкIи ­зэ­теувауэщ нэхъапэм цIыхухъум езым и унагъуэ щы­зэригъэпэщу щытар. А хабзэм текIакъым Борис. 1968 гъэм щхьэгъусэ ищIащ Бердхэ япхъу Фэрдаус. ЗэгурыIуэрэ зэдэIуэжу, зым Iэпыхур адрейм къищ­тэжу ахэр зэдэпсэуащ илъэс 27-м щIи­гъукIэ.  А зэманым къриубыдэу зэдагъуэтащ щIалиплIрэ зы хъыджэбзрэ. ­Бын пэбжэщ  и щхьэгъусэм и шыпхъу нэхъыжьыр дунейм ехыжу зеиншэу къэна сабиитIри.
- Адэ-анэм я IэфIагъымрэ хуабагъымрэ зы дакъикъи дыщагъэщIакъым си анэ­ ­шыпхъу Фэрдаусрэ абы и щхьэгъусэ Бо­рисрэ, - жеIэ Щауэ Хьэлимэт. - Си дэлъху Рэмэзан илъэс пщыкIуплI, сэ - пщыкIуий фIэкIа дымыхъуауэ ди анэ ФатIимэт дунейм ехыжащ. Абы ипэжкIэ ди адэ Нэхьмэни тщхьэщыукIуриикIат. Адэ ­къуэши адэ шыпхъуи диIэтэкъым. Апхуэдэу щыхъум дызыдэса Къамылыкъуэ къуажэм ды­къыдишри, Борис и унагъуэм дыхигъэтIысхьащ, «Нобэ щыщIэдзауэ фыдибын пэлъы­тэщ, къэтлъхуахэм зы мэскъалкIи фапыIуддзынкъым, ахэр зэрыхъу фэри фы­хъунщ» -  жиIэри. И псалъэми зы дакъикъэ епцIыжакъым. Уеблэмэ, быным я нэхъыжьыгъуэр ­къыслъигъэсауэ, ныбжькIэ сынэхъыжьщи, сыт хуэдэ Iуэхуми япэ ­сыщрегъэщ. Къилъхуа дыдэхэми хуэдэу, дригъэджащ, дипIащ, унагъуэ щхьэхуэ дигъэухуащ. Ар зэи тщымы­гъупщэн икIи тхуэмыпшыныжын гуапагъэрэ пса­пэрэщ. Алыхьым илъэс куэдкIэ узыншэу папэ къытщхьэщигъэт! 
 Илъэс тIощIым щIигъуащ Борис и щхьэ­гъусэр дунейм зэрехыжрэ. Ар и закъуэу къы­щынам я бынхэр ныкъуэпIым хуэдэт - унагъуэ щхьэхуэ хъужар щырат. И бгыр ­щIикъузэри, лIыми фызми я къалэн гугъур и пщэ дилъхьэжащ. Ауэрэ адрей плIыри унагъуэ хъужахэщ икIи насыпыфIэу мэпсэу. 
 Зи ныбжьыр илъэс 80 пщэдей ирикъу ­Къарэ Борис жьыщхьэ махуэщ. Уи быным я быныж, абыхэм къалъхужа плъагъуу уузыншэу, пщIэ­рэ щIыхьрэ уиIэу упсэуну куэд и уасэщ. Ахэр къы­зэхъулIахэм ящыщщ Борис.  Ар Къарэ лъэпкъым и нэхъы­жьыфIщ, благъэри, Iыхь­лыри, гъунэгъури, ныбжьэгъури чэнджэщ­а­кIуэ къыздэкIуэ ­­ лIы Iущщ. И зэфIэкIращи, Тхьэм узэрелъэIунщ - иджыри къэс автомо­биль рулыр IэкIуэлъакIуэу къегъэIурыщIэф, сыт хуэдэ къалэнри къемыхьэлъэкIыу игъэзащIэу дунейм тетыфщ. 
 Мы тхыгъэр сухыну сыхуейт «Адыгэ псалъэр» къагъэсэбэпу Борис и къуэрылъху- пхъу­рылъху цIыкIухэр абы зэрехъуэхъумкIэ: «ФIыуэ тлъагъу ди дадэ Iумахуэ! Узыншагъэ уиIэу, дэрэжэгъуэмрэ гуфIэгъуэмрэ уи бэу, дыбгъэгушхуэрэ удгъэгуфIэу, уи пщIэр лъагэу, щIэблэм ди насып плъагъуу, уна­гъуэ жьэгур мыужьыхыу тхуэпхъумэу куэдрэ укъыт­щ­хьэ­щы­тыну, ноби хуэдэу удиущиякIуэу, уди­чэн­джэ­щэгъуу илъэс IэджэкIэ дяпэ уитыну Тхьэм жиIэ!» 

Жыласэ Заурбэч.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


22.11.2017
21.11.2017
20.11.2017
16.11.2017